بررسی و تبیین اصول و روش های تربیتی قاعده ارشاد جاهل بر پایه آیات و روایات

قاعده فقهی «ارشاد جاهل» از قواعد بنیادین در فقه اسلامی است که بر مسئولیت آگاه سازی فرد ناآگاه نسبت به احکام، موضوعات و باورهای صحیح دلالت دارد. با وجود اهمیت این قاعده، بررسی ادبیات پژوهشی نشان می دهد که عمده مطالعات، آن را در سطح تبیین حکم تکلیفی و قلمرو وجوب بررسی کرده و کمتر به ابعاد تربیتی، فرایندی و مخاطب محور آن پرداخته اند. پژوهش حاضر با هدف جبران این خلا، در پی طراحی و تبیین «الگوی تفکیکی–فرایندی ارشاد تربیتی» بر پایه قاعده فقهی ارشاد جاهل در قرآن و حدیث است. این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و روش کتابخانه ای، مستندات قرآنی، روایی، عقلی و دیدگاه های فقها را تحلیل کرده و پس از مفهوم شناسی دقیق ارشاد و جاهل، به تفکیک انواع جهل (قاصر و مقصر) پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ارشاد جاهل، نه کنشی دفعی، بلکه فرایندی مرحله مند شامل زمینه سازی و جلب اعتماد، اقناع و تعمیق فهم، و استحکام بخشی و تذکر است که کارکرد آن بر اساس نوع جهل مخاطب متفاوت می شود. نتیجه این پژوهش ارائه الگویی منسجم است که می تواند با حفظ مبانی فقهی، قاعده ارشاد جاهل را به سامانه ای تربیتی و کاربردی در نظام تعلیم و تربیت اسلامی تبدیل می کند.

کلیدواژه ها:

ارشاد جاهل ، الگوی تربیتی ، تفکیک جاهل قاصر و مقصر ، فرایند ارشاد ، تربیت اسلامی