مدل مفهومی هدف خلقت انسان در قرآن کریم بر اساس تحلیل داده بنیاد مفاهیم کلیدی

هدف این پژوهش، تبیین و بازنمایی مدل مفهومی هدف خلقت انسان در قرآن کریم است. با وجود تاکید گسترده مفسران و فیلسوفان اسلامی بر هدفمندی آفرینش، تاکنون الگویی جامع که بتواند روابط میان مفاهیم کلیدی قرآنی را در یک ساختار منسجم نشان دهد ارائه نشده است؛ ازاین رو این تحقیق در پی پر کردن این خلا علمی است. برای دستیابی به این مقصود، از رویکرد تحلیل داده بنیاد در قالب مدل سازی مفهومی بهره گرفته شد. بدین منظور، آیات مرتبط با مفاهیم محوری همچون عبادت، علم، ابتلاء، جزا، لقاء و خلافت استخراج و بر اساس تحلیل درون متنی و مقایسه ای، گزاره های مفهومی سامان یافت. سپس با تکیه بر تحلیل روابط دو به دو میان مفاهیم، شبکه معنایی هدف خلقت انسان ترسیم گردید.یافته ها نشان می دهد که قرآن، خلقت انسان را دارای غایتی فراتر از بقای طبیعی دانسته و مسیر آن را در بستری از رحمت الهی و با محوریت بندگی آگاهانه ترسیم می کند. عبادت آغازگاه حرکت انسان به سوی علم و معرفت است و در فرایند ابتلاء و جزا به فعلیت می رسد تا در نهایت به لقاءالله و تحقق خلافت الهی منتهی گردد. این مدل نشان می دهد که رحمت الهی، نه صرفا یکی از اهداف، بلکه بستر و غایت فراگیر نظام خلقت است و دیگر مفاهیم در طول آن معنا می یابند.نتیجه پژوهش آن است که قرآن، هدف خلقت انسان را در پرورش خلیفه ای رحمت ورز و آگاه می بیند که در پیوند میان عبادت، معرفت و قرب الهی به کمال نهایی خود دست می یابد.

کلیدواژه ها:

هدف خلقت انسان ، قرآن کریم ، مدل مفهومی ، تحلیل داده بنیاد ، رحمت الهی