هویت معهود: تبارشناسی فقهی- تربیتی حق کودک بر خویشتن از منظر قرآن و حدیث

هویت به عنوان ویژگی پایدار و متمایزکننده فرد، یکی از حقوق بنیادین انسان است که تضعیف آن اغلب از کودکی آغاز می شود. اسلام به عنوان مکتبی پیشرو در حقوق و تربیت، پیش از نظام های حقوقی معاصر، بر حق کودک بر برخورداری از هویتی مثبت و کرامت محور تاکید ورزیده است. سوال اصلی این پژوهش آن است که آموزه های قرآن و حدیث از منظر فقهی-تربیتی، چه حقوقی را برای هویت بخشی به کودک تبیین کرده اند و والدین چگونه مخاطب اصلی این آموزه ها برای تحقق این حق هستند؟این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با کاوش در آیات قرآن و روایات معتبر، به بررسی این مسئله پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که اسلام والدین را از طریق پنج حق کلیدی مخاطب قرار داده تا هویت مثبت کودک را تقویت کنند: ۱) اقرار به نسب و سرپرستی مسئولانه، ۲) نام گذاری نیکو (تسمیه)، ۳) دانش اندوزی و تعلیم، ۴) حفظ کرامت انسانی و تکریم شخصیت، و ۵) رعایت عدالت میان فرزندان. این حقوق مستقیما از آیات (مانند آیات مربوط به حفظ نسب، نهی از القاب ناپسند و امر به عدل) و روایات متعدد (از پیامبر(ص) و ائمه(ع)) استخراج شده و هدف نهایی آن ها، پاسداری از کرامت و هویت کودک به عنوان موجودی شایسته کمال است.نتایج حاکی از آن است که نظام آموزشی ایران، با وجود گام های اولیه در حفظ هویت اسلامی کودکان، نیازمند اهتمام بیشتر به این آموزه های غنی است تا ساختار تربیتی مستحکم تری برای آینده جامعه فراهم شود. این پژوهش بر ضرورت بازنگری در برنامه های آموزشی و تربیتی با تکیه بر منابع اصیل اسلامی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

هویت کودک ، حق بر هویت ، هویت بخشی تربیتی ، آموزه های قرآن و حدیث ، حقوق کودک در اسلام