بررسی تطبیقی مدل افتراقی نبوغ و استعداد (گانیه) با آموزه های اسلامی: از فطرت تا فعلیت

شناخت فرایند پرورش استعداد از مهم ترین چالش های علوم تربیتی در عصر حاضر به شمار می رود. نظریه «مدل افتراقی نبوغ و استعداد» (DMGT) که توسط فرانسوا گانیه ارائه شده است، با بهره گیری از نگاهی چند بعدی به تعامل میان توانایی های طبیعی، عوامل محیطی، ویژگی های درونی، فرصت های یادگیری و نقش شانس، تبیینی جامع از چگونگی تبدیل استعدادهای بالقوه به شایستگی های بالفعل ارائه می دهد. در سوی دیگر، آموزه های اسلامی با محوریت فطرت الهی، اختیار، تربیت و مسئولیت پذیری انسان، به گونه ای بنیادین و همه جانبه به رشد و شکوفایی قابلیت های انسانی پرداخته اند. هدف این مقاله، تطبیق مولفه های اصلی مدل گانیه با مبانی قرآن و روایات اسلامی به منظور استخراج الگویی تلفیقی و بومی برای پرورش استعداد در چارچوب اسلامی است. این پژوهش از منظر اهمیت، تلاشی است برای پیوند میان یافته های علمی معاصر با حکمت دینی در جهت طراحی الگویی جامع، کارآمد و متناسب با فرهنگ اسلامی-ایرانی در حوزه تعلیم و تربیت. نتایج حاصل از این بررسی نشان می دهد که میان نظریه گانیه و تعالیم اسلامی، به ویژه در زمینه نقش محیط، اراده انسان، تاثیر عوامل درونی و تربیت، هم پوشانی ها و هم راستایی های قابل توجهی وجود دارد. نوآوری این مقاله در ارائه یک چارچوب نظری تلفیقی مبتنی بر هر دو منبع است که می تواند به عنوان الگویی بومی و قابل استفاده در طراحی برنامه های تربیت استعداد در محیط های اسلامی به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

مدل افتراقی گانیه (DMGT) ، فطرت ، تعلیم و تربیت اسلامی ، اراده ، فعلیت یابی استعداد