ارزیابی اثر خرداقلیمی پوشش ‎های توری بر عملکرد سویا و درآمد کشاورزان (مطالعه موردی: شهرستان ساری)

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 29

فایل این مقاله در 15 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JEA-13-1_002

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

چکیده مبسوط مقدمه و هدف: امروزه جوامع بشری با چالش های متفاوتی از جمله تغییر اقلیم و گرمایش جهانی، تخریب محیط زیست و تامین امنیت غذایی رو به رو هستند. یکی از رویکردهایی که در دهه های اخیر برای کاهش اثرات منفی عوامل اقلیمی و ارتقای بهره وری تولیدات کشاورزی مطرح شده است، استفاده از پوشش های توری است که با ایجاد شرایط خرداقلیمی مطلوب، باعث بهبود شرایط کشت و رشد گیاهان می‎ شوند. بنا بر این، نقش اثر خرداقلیمی پوشش‎ های توری در کشت سویا، پتانسیل افزایش عملکرد در واحد سطح و به تبع آن افزایش میزان درآمد، بهبود وضعیت کسب و کار و افزایش رونق اقتصادی برای کشاورزان را به ‎همراه خواهد داشت. مواد و روش ‎ها: به ‎منظور ارزیابی اثر خرداقلیمی پوشش‎ های توری بر عملکرد کمی و کیفی سویا و درآمد کشاورزان، آزمایشی بر پایه طرح بلوک ‎های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری اجرا شد. منطقه مورد مطالعه در موقعیت جغرافیایی با طول و عرض به ‎ترتیب با (۵۳° ۰۰´ E) و (۳۶° ۳۳´ N) واقع شده است. شرایط آب و هوایی محل آزمایش بر اساس سیستم طبقه‎ بندی اقلیمی گسترش یافته دومارتن، معتدل مرطوب است. تیمارهای آزمایش شامل (بدون پوشش توری (شاهد)، پوشش ‎های توری ۳۰ درصد، ۵۰ درصد و ۸۰ درصد ممانعت از عبور نور) بودند. روش آبیاری سطحی بود و از تانسیومتر برای پایش رطوبت خاک استفاده شد. به این ترتیب، زمانی که رطوبت خاک به ۷۰ درصد می رسید (SWC = ۷۰)، آبیاری انجام می گرفت. برای ارزیابی عملکرد کمی سویا، صفاتی از جمله؛ ارتفاع گیاه، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن صد دانه، زیست‎ توده، شاخص برداشت و عملکرد دانه اندازه‎ گیری شدند و برای عملکرد کیفی، محتوای پروتئین محلول و میزان روغن دانه مورد سنجش قرار گرفتند. میزان بهره ‎وری آب نیز در حالت‎ های (بهره ‎وری آب بر حسب آبیاری) WPI، (بهره‎ وری آب بر حسب مجموع بارندگی و آبیاری) WPI + P و (بهره ‎وری بر حسب تبخیر) WPET بررسی شد. ارزیابی اقتصادی پوشش‎ های توری در کشت سویا نیز با استفاده از شاخص ‎های NBPD، BPD و نسبت‎ های P/C و B/C انجام گرفت. یافته‎ ها: افزایش شدت سایه ‎دهی در پوشش‎ های توری، کاهش تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن صد دانه و زیست‎ توده را به‎ همراه داشت. بیشترین میانگین تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در غلاف در تیمار پوشش توری ۳۰ درصد مشاهده شد اما با افزایش شدت سایه‎ دهی در پوشش‎ های ۵۰ و ۸۰ درصد، دچار کاهش قابل توجهی شد. همچنین، بیشترین و کمترین میانگین زیست توده در پوشش‎ های توری ۳۰ و ۸۰ درصد به‎ ترتیب برابر ۵۵۰۰ و ۳۸۰۰ کیلوگرم در هکتار بودند. ارتباط عملکرد دانه و زیست‎ توده سویا نشانگر وجود رابطه ی مستقیم و مثبت بین زیست ­توده و عملکرد دانه بود که در نهایت، منجر به کاهش چشمگیری در عملکرد دانه گردید (وجود همبستگی مثبت میان اجزای عملکرد با عملکرد دانه). در مقابل، بیشترین میانگین ارتفاع گیاه در تیمار پوشش توری ۸۰ درصد مشاهده شد که نسبت به پوشش ‎های توری ۳۰ و ۵۰ درصد، میزان عملکرد دانه کمتری را به خود اختصاص داد. همچنین، بیشترین مقدار شاخص برداشت مربوط به تیمارهای پوشش توری ۸۰ و ۵۰ درصد به‎ ترتیب با ۲۳/۴ و ۲۳/۶ درصد بود و کمترین مقدار آن در تیمار شاهد با ۱۹/۳ درصد مشاهده شد (وجود همبستگی منفی ارتفاع گیاه و شاخص برداشت با عملکرد دانه). عملکرد دانه در پوشش توری ۳۰ درصد نسبت به تیمار شاهد (۱۰۶۶/۷ کیلوگرم در هکتار) با افزایش ۱۰ درصدی همراه بود. در حالی که عملکرد دانه در پوشش های توری ۵۰ درصد و ۸۰ درصد به ‎ترتیب ۹ و ۱۶ درصد کاهش یافت. بیشترین محتوای پروتئین محلول مربوط به تیمارهای شاهد و پوشش توری ۳۰ درصد با ۴۱/۸ و ۴۱/۴ میکرو گرم بر گرم بود و بالاترین میزان روغن دانه در تیمار پوشش توری ۳۰ درصد با ۰/۹۳ درصد مشاهده شد. این در حالی بود که کمترین میزان پروتئین محلول و میزان روغن دانه را تیمار پوشش توری ۸۰ درصد، به ‎ترتیب با ۳۲/۲ میکرو گرم بر گرم و ۰/۷۸ درصد به‎ خود اختصاص داد. همچنین، نتایج حاکی از برتری تیمار پوشش توری ۳۰ درصد در میزان بهره‎ وری آب WPI، WPI+P و WPET در مقایسه با سایر تیمارها به‎ ویژه تیمار شاهد بودند. در واقع، کاهش چشمگیر عملکرد دانه در تیمارهای پوشش توری ۵۰ و ۸۰ درصد به‎ قدری بود که حتی با کاهش میزان آب مصرفی (آبیاری)، باز هم میزان بهره‎ وری کمتری را در مقایسه با تیمار پوشش توری ۳۰، نشان دادند، اما در مقایسه با تیمار شاهد، میزان بهره ‎وری آب به‎ ویژه در حالت‎های WPI و WPI+P بالاتر بود. بر اساس نتایج، بیشترین مقدار شاخص‎ های NBPD و BPD در پوشش توری ۳۰ درصد، به‎ ترتیب با ۸۰۴۶۵۳ و ۸۱۹۱۶۳ میلیون ریال بر متر مکعب مشاهده شد. همچنین، بیشترین مقدار نسبت ‎های P/C و B/C مربوط به پوشش توری ۳۰ درصد بود و کمترین آن ها نیز در تیمار شاهد مشاهده شد. نتیجه‎ گیری: سایه‎ دهی با پوشش‎ های توری مختلف، عملکرد کمی و کیفی سویا را به‎ طور قابل توجه و چشمگیری تحت تاثیر قرار داد و نتایج متفاوتی را نشان دادند. در مقایسه با تیمار شاهد، پوشش توری ۳۰ درصد با افزایش عملکرد دانه برتری محسوسی را نسبت به پوشش‎ های توری ۵۰ و ۸۰ درصد داشت. همچنین، بیشترین میزان بهره‎ وری آب در شرایطی حاصل گردید که از پوشش توری ۳۰ درصد استفاده شد. ارزیابی شاخص‎ های اقتصادی کاربرد پوشش‎ های توری نیز دال بر برتری پوشش توری ۳۰ درصد در مقایسه یا سایر تیمارها بود. بنا بر این، می‎ توان این‎ گونه اظهار داشت که بهره‎ گیری از پوشش توری ۳۰ درصد در کشت سویا می‎ تواند با تغییر در خرداقلیم پیرامون گیاه، راهکاری راهبردی و در عین حال ساده و عملیاتی در راستای افزایش تولید در واحد سطح، ارتقاء درآمد کشاورزان و دستیابی به تولید پایدار باشد.

نویسندگان

سعید شیوخی سوغانلو

Department of Water Engineering, Faculty of Agricultural Engineering, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran

بهاره شامگانی مشهدی

Department of Water Engineering, Faculty of Agricultural Engineering, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran

محمدمهدی مردانشاهی

Entrepreneurship Center, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • ReferencesAbdel-Ghany, A. M., & Al-Helal, I. M. (۲۰۱۹). Toward sustainable ...
  • Ahmad, S., Khan, M., & Ali, N. (۲۰۲۰). Effect of ...
  • Alam, M. A., Luo, H., Zhang, H., & Sun, R. ...
  • Asgari, A., Darzi-Naftchali, A., Nadi, M., & Saberali, S. F. ...
  • Azizi-Khalkheili, T., Razzaghi Borkhani, F., & Menatizadeh, M. )۲۰۲۳(. The ...
  • Castro, P., Puertolas, J., & Dodd, I. C. (۲۰۱۹). Stem ...
  • Chandra, S. (۲۰۲۴). Integration of Plant Functional Traits in Sustainable ...
  • Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (۲۰۱۸). Research Methods ...
  • Daneshian, J., Hadi, H., & Jonoubi, P. )۲۰۰۹(. Study of ...
  • DOR: ۲۰.۱۰۰۱.۱.۱۵۶۲۵۵۴۰.۱۳۸۸.۱۱.۴.۶.۲ [In Persian]Darzi-Naftchali, A., Maldar-Badeli, M., Ziatabar-Ahmadi, M., & ...
  • El-sharkawy, k. m., El-kassas, H. I., & Halem, H. E. ...
  • Fathi, R., Asoodar, M. A., & Yeganeh, R. (۲۰۲۰). The ...
  • Hussein, A., Farooq, M., Sultana, R., & Lee, D. J. ...
  • Jamshidi, O., Sobhani, M. j., Mokhber Dezfoli, A., & Hajimirrahimi, ...
  • Kitta, E., Katsoulas, N., & Kittas, C. (۲۰۱۹). Influence of ...
  • Laub, M., Pataczek, L., Feuerbacher, A., Zikeli, S., & Högy, ...
  • Li, T., Yang, Q., & Zhang, Y. (۲۰۲۱). Effects of ...
  • Lorestani, B. Rostami, F., Shiri, N., & Khoshmaram, M. (۲۰۲۳). ...
  • Mohebodini, M., Sabaghnia, N., & Janmohammadi, M. (۲۰۱۸). Interrelationships between ...
  • Mohawesh, O., Albalasmeh, A., Deb, S., Singh, S., Simpson, C., ...
  • Murphy, D.J. (۲۰۲۵). Agronomy and Environmental Sustainability of the Four ...
  • Nacer, B., James R, S., Anne M, G., Daniel K, ...
  • Najafi, S., Khaledian, M., & Rezaei, M., ۲۰۲۱. Evaluation of ...
  • Nassar, A., Hassan, A., & El-Sharkawy, M. (۲۰۱۸). Optimizing shading ...
  • Shahak, Y. (۲۰۱۴). Photoselective netting: An overview of the concept, ...
  • Shahak, Y., Gussakovsky, E. E., Cohen, Y., & Lurie, S. ...
  • Shirzadi Laskookalayeh, S. (۲۰۲۵). Identifying and Prioritizing Factors Affecting the ...
  • Shiukhy-Soqanloo, S., Mardanshahi, M. M., Ghasemi, Y., Shamgani, B., & ...
  • Smith, P. (۲۰۲۰). Durkheim and After: The Durkheimian Tradition, ۱۸۹۳–۲۰۲۰. ...
  • Sugiyama, M., Samoto, M., Ichinose, T., Nakamura, A., Matsumiya, K., ...
  • Tafoya, F. A., Juárez, M. G. Y., Orona, C. A. ...
  • Übelhör, A., Gruber, S., Schlayer, M., & Claupein, W. (۲۰۱۴). ...
  • Wang, S., Xiong, J., Yang, B., Yang, X., Du, T., ...
  • Xu, C., Li, X., Zhang, Y., & Chen, L. (۲۰۲۰). ...
  • Zhang, H., Zhang, J., Song, J. (۲۰۲۲). Analysis of the ...
  • نمایش کامل مراجع