بررسی دیدگاه های فقهی و تبیین ماهیت پول با سازوکار نظام پولی و بانکی ایران

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 25

فایل این مقاله در 40 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_IFR-15-3_002

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

۱. مقدمه و هدفتحول ماهیت پول از شکل کالایی به اعتباری، مسائل نوپدیدی در فقه معاملات و نظام بانکی اسلامی ایجاد کرده است. پول امروزه محور تعهدات مالی، مبنای ضمان و ابزار تنظیم روابط اقتصادی است؛ ازاین رو، شناخت دقیق ماهیت فقهی آن برای استنباط احکام قرض، ربا، ضمان و جبران کاهش ارزش، ضرورتی اساسی دارد. اختلاف نظرها درباره نقش قدرت خرید و ارزش اسمی، نشان دهنده ابهام موضوع شناختی در این حوزه است. پژوهش حاضر با هدف تبیین ماهیت فقهی پول اعتباری و استخراج نظریه ای منسجم و سازگار با مبانی فقهی نظام بانکی اسلامی انجام شده است. نوآوری پژوهش، ارائه صورت بندی ای است که با تفکیک «مال» از «مالیت»، اشکال خلط مثلی و قیمی بودن را مرتفع ساخته و قابلیت انطباق فقهی دارد.۲. روش شناسیاین تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد فقه پژوهانه انجام شده است. داده ها از منابع فقهی، حقوقی و مطالعات پیشین گردآوری شده و نظریات مربوط به ماهیت پول در پرتو مبانی فقه معاملات و ساختار حقوقی-بانکی ایران تحلیل شده اند.۳. یافته های تحقیقپول اعتباری صرفا سند یا عدد اسمی نیست، بلکه «مال اعتباری عرفی ابرائی» است که موضوع تملک و وسیله ابراء ذمه محسوب می شود. قدرت خرید، وصف مالیت پول است، نه عین حقیقت آن. این تحلیل ضمن حفظ مثلیت پول از حیث واحدهای اعتباری، امکان توجه به کاهش قابل توجه ارزش را در چارچوب قواعد ضمان و دفع ضرر فراهم می کند.۴. نتیجه گیرینظریه «مال اعتباری ابرائی با وصف قدرت خرید»، دقیق ترین تبیین فقهی از ماهیت پول معاصر است؛ زیرا با پرهیز از خلط مال و مالیت، تناقض مثلی و قیمی بودن را مرتفع می سازد و با مبانی فقهی بانکداری بدون ربا سازگار است. این چارچوب می تواند مبنای استنباط احکام پول و تنظیم روابط مالی در نظام بانکی معاصر قرار گیرد.

نویسندگان

سید نیما نوروزی

استادیار، گروه فقه و حقوق خصوصی، دانشکده علوم و معارف، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران

عرفان موسی زاده

دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه حقوق و علوم قضایی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران

عزیزالله فهیمی

دانشیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • قرآن کریم ...
  • اسکندری پسیان، ع؛ حاجی پور، م؛ و علوی هشتجین، س. ...
  • اصفهانی، س. (۱۴۲۲ق). وسیله النجاه. موسسه تنظیم و نشر آثار ...
  • انصاری، م. (۱۴۱۰ق). المکاسب. دارالکتاب ...
  • انصاری، م. (۱۴۱۵ق). المکاسب. کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری ...
  • انصاری، م. (بی تا). المکاسب (با تعلیقات س. م. کلانتر). ...
  • بحرانی، محمدسند (۱۴۲۸ق). فقه المصارف و النقود. مکتبه فدک ...
  • برانسون، و. (۱۳۷۶). تئوری و سیاست های اقتصاد کلان (ع. ...
  • بلاذری، ا. (۱۴۰۹ق). النقود العربیه و الاسلامیه. مکتبه المرعشی النجفی ...
  • بهشتی، س. (۱۳۸۶). بانکداری ربا و قوانین مالی اسلام. بنیاد ...
  • بهمن پور خالصی، م؛ و شریف زاده، م. (۱۴۰۱). تحلیل ...
  • تبریزی، ج. (۱۴۲۷ق). صراط النجاه (ج. ۵). دارالصدیقه الشهیده ...
  • تبریزی، ج. (بی تا). استفتائات. بینا ...
  • توسلی، م. (۱۳۸۴). بررسی و نقد نظریات برخی از اندیشه ...
  • جزایری، س. (۱۴۱۶ق). هدی الطالب فی شرح المکاسب (ج. ۶). ...
  • چپرا، م. (۱۹۹۰م). نحو نظام نقدی عادل. دارالبشیر للنشر و ...
  • حر عاملی، م. (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعه (ج. ۱۸). آلالبیه ...
  • حسینی سیستانی، س. (۱۳۹۳). توضیح المسائل. بینا ...
  • حلی، ح. (۱۴۱۴ق). تذکره الفقهاء. (چاپ اول، ج. ۱۰). آلالبیه ...
  • حلی، ج. (۱۴۰۸ق). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام ...
  • حلی، ح. (۱۴۱۵ق). بحوث فقهیه (چاپ چهارم). المنار ...
  • خویی، س. (۱۳۷۰). توضیح المسائل (چاپ هفتم). ایران ...
  • خویی، س. (۱۴۱۳ق - الف). مصباح الفقاهه (المکاسب). بینا ...
  • خویی، سیدابوالقاسم (۱۴۱۳ق - ب). منهاج الصالحین (چاپ بیست وهشتم، ...
  • خویی، س. (۱۴۱۷ق). مصباح الفقاهه (به کوشش محمدعلی توحیدی). انصاریان ...
  • دفتر همکاری حوزه و دانشگاه. (۱۳۷۴). پول در اقتصاد اسلامی. ...
  • راغب اصفهانی، ا. (بی تا). مفردات الفاظ القرآن الکریم. مکتبه ...
  • رحیمی، م؛ حسینی، س؛ و حسن زاده سروستانی، ح. (۱۳۹۹). ...
  • سلیمانی پور، م؛ سلطانی نژاد، ح؛ و پورمطهر، م. (۱۳۹۶). ...
  • شفیعی نژاد، ع. (۱۴۰۰). بررسی احکام پول و دلالت‎های آن ...
  • صدر، س. (۱۳۵۷). اقتصادنا. فرع خراسان ...
  • صدر، س. (۱۴۰۱ق). البنک اللاربوی (چاپ هفتم). دارالتعارف للمطبوعات ...
  • صدر، س. (۱۴۲۹ق). الاسلام یقود الحیاه (چاپ چهارم). دارالصدر ...
  • طباطبایی حکیم، س. (۱۴۱۰ق). منهاج الصالحین (ج. ۲). دارالتعارف للمطبوعات ...
  • طباطبایی، س. (۱۳۹۰ق). المیزان فی تفسیر القرآن (ج. ۲). الاعلمی ...
  • طوسی، م. (۱۴۰۶ق). الاقتصاد الهادی الی طریق الرشاد. مکتبه جامع ...
  • عیوضلو، ح؛ رضایی صدرآبادی، م؛ و نوری، ج. (۱۴۰۰). تحلیل ...
  • فرجی، ی. (۱۳۷۷). پول، ارز، بانکداری. شرکت چاپ و نشر ...
  • قرضاوی، ی. (۱۳۷۱). فقه الزکاه. فرهنگ اسلامی ...
  • آصفی، م. (۱۳۷۵). احکام فقهی پول: مصاحبه با استاد حاج ...
  • مرعشی، س. (۱۳۷۵). احکام فقهی پول: مصاحبه با استاد سیدمحمدحسن ...
  • مطهری، م. (۱۳۷۲). مجموعه آثار استاد شهید مطهری (چاپ هشتم، ...
  • مطهری، م. (۱۳۶۴). ربا، بانک، بیمه. صدرا ...
  • معرفت، س. (۱۳۷۵). احکام فقهی پول: مصاحبه با استاد حاج ...
  • مکارم شیرازی، ن. (۱۳۸۰). القواعد الفقهیه. مدرسه الامام علی بن ...
  • موسوی بجنوردی، س. (۱۳۷۲). نظرخواهی از فقها پیرامون مسائل فقهی ...
  • موسوی بجنوردی، س. (۱۳۷۷). القواعد الفقهیه. الهادی ...
  • موسوی خمینی، س. (۱۳۶۸). المکاسب المحرمه. اسماعیلیان ...
  • موسوی خمینی، س. (۱۴۲۱ق - الف). تحریرالوسیله. دارالعلم ...
  • موسوی خمینی، س (۱۴۲۱ق - ب). البیع. موسسه تنظیم و ...
  • موسوی خمینی، س. (۱۴۲۲ق). استفتائات (ج. ۲). دفتر انتشارات اسلامی ...
  • موسویان، س؛ فریدی وثوق، ب؛ و فرهادیان، ع. (۱۳۹۰). اوراق ...
  • هاشمی شاهرودی، س. (۱۳۷۴). احکام فقهی کاهش ارزش پول. فقه ...
  • هاشمی شاهرودی، س. (۱۴۲۳ق). قراءت فقهیه معاصره (ج. ۲). موسسه ...
  • یوسفی، ا. (۱۳۷۷). ماهیت پول. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ...
  • al-Qurʾān al-Karīm ...
  • Anṣārī, M. (۱۴۱۰ AH/۱۹۸۹). al-Makāsib. Iran, Dār al-Kitāb [in Arabic] ...
  • Anṣārī, M. (۱۴۱۵ AH/۱۹۹۵). al-Makāsib. al-Muʾtamar al-ʿĀlamī li-Iḥyāʾ Āthār al-Sheikh ...
  • Anṣārī, M. (n.d.). al-Makāsib (with annotations by S. M. Kalāntar). ...
  • Aṣifī, M. M. (۱۳۷۵ SH/۱۹۹۶). Aḥkām-e feqhī-ye pūl: Moṣāḥebeh bā ...
  • Bahmanpūr Khāleṣī, M., & Sharīf-Zādeh, M. (۱۴۰۱ SH/۲۰۲۲). Taḥlīl-e movājeheh-ye ...
  • Baḥrānī, M. S. (۱۴۲۸ AH/۲۰۰۷). Fiqh al-Maṣārif wa al-Nuqūd. Maktabat ...
  • Balādhurī, A. (۱۴۰۹ AH/۱۹۸۸). al-Nuqūd al-ʿArabiyya wa al-Islāmiyya. Maktabat al-Marʿashī ...
  • Beheshtī, S. M. Ḥ. (۱۳۸۶ SH/۲۰۰۷). Bānkdārī, rebā va qavānīn-e ...
  • Branson, W. H. (۱۳۷۶ SH/۱۹۹۷). Teʾorī va sīāsathā-ye eqteṣād-e kalān ...
  • Chapra, M. U. (۱۹۹۰). Naḥwa Niẓām Naqdī ʿĀdil. Jordan, Amman: ...
  • Daftār-e Hamkārī-ye Ḥowzeh va Dāneshgāh. (۱۳۷۴ SH/۱۹۹۵). Pūl dar eqteṣād-e ...
  • Elhām, Ṣ., Sharīʿatī-Nežād, M., & Fakhreh, M. (۱۴۰۳ SH/۲۰۲۴). Taḥlīl-e ...
  • Eskandarī Pasyān, ʿA., Ḥājīpūr, M., & ʿAlavī Hashtjīn, S. (۱۴۰۲ ...
  • Farajī, Y. (۱۳۷۷ SH/۱۹۹۸). Pūl, arz, bānkdārī [Money, foreign exchange, ...
  • Ghazālī, A. (۱۴۰۶ AH/۱۹۸۶). Iḥyāʾ ʿUlūm al-Dīn (Vol. ۴). Dār ...
  • Hāshemī Shāhrūdī, S. M. (۱۳۷۴ SH/۱۹۹۵). Aḥkām-e feqhī-ye kāhesh-e arzesh-e ...
  • Hāshemī Shāhrūdī, S. M. (۱۴۲۳ AH/۲۰۰۲). Qirāʾāt Fiqhiyya Muʿāṣira (Vol. ...
  • Ḥillī, Ḥ. (۱۴۱۴ AH/۱۹۹۳). Tadhkirat al-Fuqahāʾ (۱st ed., Vol. ۱۰). ...
  • Ḥillī, Ḥ. (۱۴۱۵ AH/۱۹۹۴). Buḥūth Fiqhiyya (۴th ed.). al-Manār [in ...
  • Ḥillī, J. (۱۴۰۸ AH/۱۹۸۸). Sharāʾiʿ al-Islām fī Masāʾil al-Ḥalāl wa ...
  • Ḥoseynī Sīstānī, S. ʿA. (۱۳۹۳ SH/۲۰۱۴). Towżīḥ al-Masāʾil [Treatise of ...
  • Ḥurr al-ʿĀmilī, M. (۱۴۰۹ AH/۱۹۸۸). Wasāʾil al-Shīʿa (Vol. ۱۸). Muʾassasat ...
  • Iṣfahānī, S. A. (۱۳۹۳ AH/۱۹۷۳). Wasīlat al-Najāh (Vol. ۲). Maṭbaʿat ...
  • Iṣfahānī, S. A. (۱۴۲۲ AH/۲۰۰۱). Wasīlat al-Najāh. Muʾassasat Tanẓīm wa ...
  • Jazāʾirī, S. M. J. (۱۴۱۶ AH/۱۹۹۵). Hudā al-Ṭālib fī Sharḥ ...
  • Khūʾī, S. A. (۱۳۷۰ SH/۱۹۹۱). Towżīḥ al-Masāʾil [Treatise of clarifications ...
  • Khūʾī, S. A. (۱۴۱۳ AH/۱۹۹۲a). Miṣbāḥ al-Fiqāha (al-Makāsib). n.p. [in ...
  • Khūʾī, S. A. (۱۴۱۳ AH/۱۹۹۲b). Minhāj al-Ṣāliḥīn (۲۸th ed., Vols. ...
  • Khūʾī, S. A. (۱۴۱۷ AH/۱۹۹۶). Miṣbāḥ al-Fiqāha (M. A. Towḥīdī, ...
  • Krugman, P. R., Obstfeld, M., & Melitz, M. J. (۲۰۱۸). ...
  • Maʿrefat, S. M. H. (۱۳۷۵ SH/۱۹۹۶). Aḥkām-e feqhī-ye pūl: Moṣāḥebeh ...
  • Marʿashī, S. M. Ḥ. (۱۳۷۵ SH/۱۹۹۶). Aḥkām-e feqhī-ye pūl: Moṣāḥebeh ...
  • Makārem Shīrāzī, N. (۱۳۸۰ SH/۲۰۰۱). al-Qawāʿid al-Fiqhiyya [Jurisprudential maxims]. Madresat ...
  • Mishkin, F. S. (۲۰۱۹). The economics of money, banking, and ...
  • Moṭahharī, M. (۱۳۶۴ SH/۱۹۸۵). Rebā, bānk, bīmeh [Usury, banking, insurance]. ...
  • Moṭahharī, M. (۱۳۷۲ SH/۱۹۹۳). Majmūʿeh-ye āthār-e Ostād Shahīd Moṭahharī [Collected ...
  • Mūsavī Bojnūrdī, S. M. (۱۳۷۲ SH/۱۹۹۳). Naẓarkhāhī az foqahā pīrāmūn-e ...
  • Mūsavī Bojnūrdī, S. M. (۱۳۷۷ SH/۱۹۹۸). al-Qawāʿid al-Fiqhiyya [Jurisprudential maxims]. ...
  • Mūsavī Khomeynī, S. R. (۱۳۶۸ SH/۱۹۸۹). al-Makāsib al-Muḥarrama [Prohibited gains]. ...
  • Mūsavī Khomeynī, S. R. (۱۴۲۲ SH/۲۰۰۱). Istaftāʾāt [Inquiries and rulings] ...
  • Mūsavī Khomeynī, S. R. (۱۴۲۱ AH/۲۰۰۰a). Taḥrīr al-Wasīla. Dār al-ʿIlm ...
  • Mūsavī Khomeynī, S. R. (۱۴۲۱ AH/۲۰۰۰b). Kitāb al-Bayʿ. Muʾassasat Tanẓīm ...
  • Mūsavīyān, S. ʿA., Farīdī Vothūq, B., & Farhādīyān, ʿA. (۱۳۹۰ ...
  • Najafī, M. Ḥ. (۱۴۰۴ AH/۱۹۸۳). Jawāhir al-Kalām (۷th ed., Vol. ...
  • Qarażāwī, Y. (۱۳۷۱ SH/۱۹۹۲). Fiqh al-Zakāh [The jurisprudence of Zakat]. ...
  • Rāghib Iṣfahānī, Ḥ. (n.d.). Mufradāt Alfāẓ al-Qurʾān al-Karīm. al-Maktaba al-Raḍawiyya ...
  • Rahbar, M., & Khaṭībī, M. (۱۳۹۶ SH/۲۰۱۷). Māhīyyat-e pūl az ...
  • Raḥīmī, M., Ḥoseynī, S. Ḥ., & Ḥasanzādeh Sarvestānī, Ḥ. (۱۳۹۹ ...
  • Rahbar, M., & Khaṭībī, M. (۱۳۹۶ SH/۲۰۱۷). Māhīyyat-e pūl az ...
  • Raḥīmī, M., Ḥoseynī, S. Ḥ., & Ḥasanzādeh Sarvestānī, Ḥ. (۱۳۹۹ ...
  • Ṣadr, S. M. B. (۱۳۵۷ SH/۱۹۷۸). Iqtiṣādunā [Inquiries and rulings] ...
  • Ṣadr, S. M. B. (۱۴۰۱ AH/۱۹۸۱). al-Bank al-Lāribawī fī al-Islām ...
  • Ṣadr, S. M. B. (۱۴۲۹ AH/۲۰۰۸). al-Islām Yaqūd al-Ḥayāh (۴th ...
  • Soleymānīpūr, M., Solṭānī-Nežād, Ḥ., & Pūrmoṭahhar, M. (۱۳۹۶ SH/۲۰۱۷). Barresī-ye ...
  • Ṭabāṭabāʾī Ḥakīm, S. M. (۱۴۱۰ AH/۱۹۹۰). Minhāj al-Ṣāliḥīn (Vol. ۲). ...
  • Ṭabāṭabāʾī, S. M. Ḥ. (۱۳۹۰ AH/۱۹۷۰). al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān ...
  • Tabrīzī, J. (۱۴۲۶ AH/۲۰۰۵). Minhāj al-Ṣāliḥīn. Majmaʿ al-Imām al-Mahdī [in ...
  • Tabrīzī, J. (۱۴۲۷ AH/۲۰۰۶). Ṣirāṭ al-Najāh (Vol. ۵). Dār al-Ṣiddīqa ...
  • Tabrīzī, J. (n.d.). Istiftāʾāt. n.p. [in Arabic] ...
  • Tavassolī, M. (۱۳۸۴ SH/۲۰۰۵). Barresī va naqd-e naẓarīyāt-e barkhī az ...
  • Ṭūsī, M. (۱۴۰۶ AH/۱۹۸۶). al-Iqtiṣād al-Hādī ilā Ṭarīq al-Rashād. Maktabat ...
  • Yūsefī, A. (۱۳۷۷ SH/۱۹۹۸). Māhīyyat-e pūl [The nature of money]. ...
  • ʿĪvazlū, Ḥ., Reżāʾī Ṣadrābādī, M., & Nūrī, J. (۱۴۰۰ SH/۲۰۲۱). ...
  • نمایش کامل مراجع