طراحی و تبیین سامانه مفهومی نظریه: بازاندیشی در مفهوم نظریه در علوم انسانی و اجتماعی

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 37

فایل این مقاله در 31 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_LIRJ-16-2_001

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

مقدمه و هدف: تعریف های سنتی و تجربه گرایانه از نظریه (مبتنی بر اثبات پذیری و پیش بینی کمی) برای علوم انسانی و اجتماعی ناکافی بوده و باعث ابهام مفهومی شده اند. هدف این پژوهش، بازاندیشی در مفهوم نظریه و تدوین «سامانه مفهومی نظریه» به عنوان چهارچوبی منسجم برای سازمان دهی ابعاد، سطوح و رویکردهای مختلف آن است.روش ها: این پژوهش با رویکرد تحلیلی-مفهومی و روش سنتز نظری روی منابع معتبر فلسفه علم، روش شناسی، علوم انسانی و علم اطلاعات انجام شد. داده ها طی چهار گام تحلیل شدند: ۱) بررسی متون و استخراج تعاریف؛ ۲) صورت بندی سه سطح معنایی (اخص، اعم و گسترده)؛ ۳) تحلیل هفت رویکرد عمده به نظریه؛ ۴) طراحی سامانه مفهومی نظریه.یافته ها: فهم جامع نظریه مستلزم عبور از نگاه های تک بعدی و حرکت به سوی دیدگاهی شبکه ای است. نظریه در سه سطح معنایی (اخص، اعم و گسترده) دسته بندی شد. همچنین ترکیب هفت رویکرد تحلیلی به طراحی «سامانه مفهومی نظریه» انجامید که شامل هفت بعد به هم پیوسته است: معنا، قلمرو، سطح، زمینه، فرایند، گونه و انسجام.بحث و نتیجه گیری: فهم نظریه نیازمند عبور از تقلیل گرایی و دوگانه های کاذب (مانند نظر/عمل و محصول/فرایند) است. نوآوری پژوهش در گذار از تعاریف خطی به «سامانه مفهومی» است که نظریه را از موضوعی «تعریف پذیر» به موضوعی «سامانه پذیر» تبدیل می کند. این چهارچوب باز می تواند مبنای مطالعات فرانظری و سیاست گذاری علمی قرار گیرد.اصالت: این مقاله با ارائه چهارچوبی چندبعدی (سه سطح معنایی، هفت رویکرد و هفت بعد به هم پیوسته)، مدلی نوین و توسعه پذیر برای تحلیل و ارزیابی نظریه ها در علوم انسانی و اجتماعی فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

نظریه ، بازاندیشی مفهومی ، سامانه مفهومی ، علوم انسانی و اجتماعی ، رویکردهای عمده به مفهوم نظریه

نویسندگان

غلامرضا حیدری

دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • Abend, G. (۲۰۰۸). The meaning of ‘theory’. Sociological theory, ۲۶(۲), ...
  • Bates, M. J. (۲۰۰۹). An introduction to metatheories, theories, and ...
  • Dubin, R. (۱۹۷۸). Theory building free press. London, United Kingdom, ...
  • Foucault, M. (۱۹۷۲). The Archaeology of Knowledge: Pantheon Books ...
  • Freund, J. (۱۹۸۳). Opinions and theories in the humanities. Tehran: ...
  • Godfrey-Smith, P. (۲۰۰۹). Theory and reality: An introduction to the ...
  • Goertz, G. (۲۰۰۶). Social science concepts: A user's guide: Princeton ...
  • Gregor, S. (۲۰۰۶). The nature of theory in information systems۱. ...
  • Hempel, C. G. (۱۹۶۶). Laws and their role in scientific ...
  • Kerlinger, F. N. (۱۹۶۶). Foundations of behavioral research. Holt, Rinehart ...
  • Meredith, J. (۱۹۹۳). Theory building through conceptual methods. International journal ...
  • Pakseresht, M. (۲۰۰۶). Educational theories and theory-making challenges in Iranian ...
  • Popper, K. (۱۹۵۹). The logic of scientific discovery ...
  • Pour Ezzat , A., Rezaeei, P., Reza Yazdani, H. (۲۰۰۹). ...
  • Rahadoust, F. (۲۰۰۵). Theoretical issues in library and information science. ...
  • Samadi, H. (۲۰۱۱). The structure of scientific theories in natural ...
  • Sartori, G. (۱۹۷۰). Concept misformation in comparative politics. American political ...
  • Shoemaker, P. J., Tankard Jr, J. W., & Lasorsa, D. ...
  • Sutton, R. I., & Staw, B. M. (۱۹۹۵). What theory ...
  • Swedberg, R. (۲۰۱۴). The art of social theory. Princeton University ...
  • Szostak, R. (۲۰۰۴). Classifying science: Phenomena, data, theory, method, practice. ...
  • Tavassoli, G. (۲۰۰۸). Sociological theories. Tehran: Samt Publications. [In Persian] ...
  • Weick, K. E. (۱۹۹۵). What theory is not, theorizing is. ...
  • Whetten, D. A. (۱۹۸۹). What constitutes a theoretical contribution? Academy ...
  • Yousof Boroujerdi, R., & Davarpanah, S. H. (۲۰۲۴). An Exploration ...
  • نمایش کامل مراجع