شرط زیاندیده و مسئولیت مشترک در رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر

مطالعه حاضر به بررسی انتقادی تاثیر متقابل شرط «زیان دیده» موضوع ماده ۳۴ کنوانسیون اروپایی حقوق بشر و مفهوم مسئولیت مشترک در رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر پرداخته است. پرسش اصلی این است که تفسیر دیوان از شرط مزبور چگونه بر رسیدگی به پرونده های دارای مسئولیت مشترک به ویژه در مواردی که چندین بازیگر بین المللی در نقض نظام یافته یا غیرمستقیم حقوق مشارکت دارند، تاثیر می گذارد. این پژوهش با روش تحقیق حقوقی نظری و با تکیه بر تحلیل رویه قضایی، بررسی تطبیقی و ارزیابی انتقادی اصلاحات نهادی سامان یافته است. یافته ها نشان داد که پایبندی سختگیرانه دیوان به شرط زیان دیده و اصرار بر وجود «رابطه علی مستقیم» میان اقدام دولت و آسیب وارده، هرچند از طرح دعاوی انتزاعی جلوگیری می کند، اما در وضعیت های مسئولیت مشترک به ویژه در پرونده های مرتبط با اقدامات اتحادیه اروپا به تضعیف پاسخگویی و ایجاد شکاف های عدالت رویه ای انجامیده است. در مقابل، سازوکار پاسخگویی مشترک پیش بینی شده در پیش نویس توافقنامه الحاق اتحادیه اروپا (۲۰۱۱) با نهادینه سازی مسئولیت مشترک، گامی موثر در جهت رفع این موانع تلقی می شود، هرچند کارآمدی کامل آن در گرو بازتعریف مفهوم «زیان دیده» و توسعه دکترین «مسئولیت ساختاری» در رویه قضایی دیوان است.

کلیدواژه ها:

الحاق اتحادیه اروپا ، دادخواهی عمومی ، دیوان اروپایی حقوق بشر ، سازوکار پاسخگویی مشترک ، شرط زیان دیده ، مسئولیت مشترک