بریکس پلاس یازده عضوی و بازآرایی اقتصاد سیاسی جهانی: تحلیل شبکه مکمل ظرفیت ها و جایگاه ایران

گسترش بریکس از پنج عضو اولیه به یازده عضو، یکی از تحولات مهم اقتصاد سیاسی بین الملل در دهه اخیر است. این تحول صرفا افزایش تعداد اعضای یک سازوکار همکاری بین دولتی نیست، بلکه ترکیب جدیدی از منابع انرژی، بازارهای مصرف، ظرفیت های تولیدی، مسیرهای ترانزیتی، منابع طبیعی و امکانات مالی را در یک شبکه گسترده گرد هم آورده است. بریکس یازده عضوی شامل برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی، ایران، مصر، اتیوپی، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و اندونزی است و از وزن قابل توجهی در جمعیت، تولید، تجارت و انرژی جهان برخوردار است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع فارسی و انگلیسی، اسناد رسمی بریکس و داده های نهادهای بین المللی، به این پرسش می پردازد که بریکس پلاس چگونه از طریق ترکیب و مکمل سازی ظرفیت های اعضای خود می تواند در بازآرایی اقتصاد سیاسی جهانی نقش آفرینی کند و جایگاه ایران در این شبکه چیست. یافته ها نشان می دهد که قدرت بالقوه بریکس را نمی توان صرفا بر اساس مجموع تولید ناخالص داخلی اعضا تبیین کرد، بلکه مزیت اصلی آن در اتصال ظرفیت های متفاوت و مکمل در حوزه های تولید، بازار، انرژی، سرمایه، فناوری، منابع طبیعی و ترانزیت قرار دارد. چین و هند در تولید، بازار و فناوری، روسیه، ایران، عربستان سعودی و امارات در انرژی، برزیل در کشاورزی و منابع طبیعی و ایران، مصر و امارات در ترانزیت و لجستیک دارای ظرفیت های متمایزند. بااین حال، ناهمگونی اقتصادی، تفاوت منافع ملی، رقابت چین و هند و ضعف نهادی، مانع شکل گیری یک بلوک اقتصادی یکپارچه است. نتیجه پژوهش نشان می دهد بریکس پلاس در آینده بیشتر به سوی شبکه ای چندمرکزی از همکاری های اقتصادی و سیاسی حرکت خواهد کرد و ایران می تواند از آن برای تنوع بخشی به بازارها، مسیرهای تجاری، همکاری های انرژی، سازوکارهای پرداخت و سرمایه گذاری و در نهایت افزایش تاب آوری اقتصادی بهره گیرد.

کلیدواژه ها:

بریکس پلاس ، اقتصاد سیاسی جهانی ، بازآرایی نظم جهانی ، شبکه مکمل ظرفیت ها ، ایران ، تاب آوری اقتصادی