از سد تحریم تا میز داوری: دگردیسی فورس ماژور در آرای دیوان داوری اتاق بازرگانی بین المللی و دیوان داوری بین المللی لندن با نگاهی به وضعیت جمهوری اسلامی ایران

این پژوهش به واکاوی واکنش و رویه قضایی دیوان های داوری اتاق بازرگانی بین المللی و دیوان داوری بین المللی لندن در مواجهه با این پدیده می پردازد. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که آیا در رویه مدرن داوری، تحریم های یک جانبه همچنان به عنوان یک «مانع قانونی غیرقابل عبور» شناسایی می شوند یا به عنوان یک «ریسک تجاری پیش بینی پذیر» که بار مسئولیت آن بر عهده طرفین است؟ پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و متد "تحلیل محتوای متون حقوقی" انجام شده است. جامعه آماری این تحقیق شامل ۲۵ فقره رای داوری در بازه زمانی ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۴ است. یافته های پژوهش حاکی از یک «چرخش پارادایمیک» در رویه داوری است؛ به گونه ای که داوران از رویکرد «فورس ماژور انگاری مطلق تحریم» فاصله گرفته و به سمت تحلیل «مساعی معقول» برای عبور از سد تحریم ها حرکت کرده اند. نتایج نشان می دهد داوران میان «تحریم های شورای امنیت» (به عنوان نظم عمومی بین المللی) و «تحریم های یک جانبه» (به عنوان واقعه خارجی) تمایز قائل شده و در مورد دوم، تمایل بیشتری به «تعدیل قرارداد» به جای «فسخ» آن نشان داده اند. در نهایت، رویه داوری مدرن، مشروعیت عذر تحریمی را منوط به «رفتار فعالانه طرفین در مدیریت ریسک» می داند، نه صرف وجود تحریم.

کلیدواژه ها:

تحریم های یک جانبه ، داوری تجاری بین المللی ، ایران ، تحلیل محتوای آرا ، دیوان داوری اتاق بازرگانی بین المللی ، دیوان داوری بین المللی لندن ، نظم عمومی فراملی