از بازگشت به خویشتن تا نقد نظم بین المللی؛ بازسازی الگوی آرمان گرایانه سیاست خارجی ایران از دیدگاه علی شریعتی

پژوهش حاضر با هدف بازسازی الگوی آرمان گرایانه سیاست خارجی ایران بر پایه اندیشه شریعتی، بازگشت به خویشتن، نقد سلطه و نگاه به نظم بین المللی انجام شده است. پرسش آن است که اندیشه شریعتی چگونه می تواند بازسازی آرمان گرایانه سیاست خارجی ایران با نقد سلطه سازد؟ فرضیه آن است که آرمان گرایی شریعتی به احیای هویت یا استقلال سیاسی محدود نمی شود، بلکه از طریق نقد سلطه و وابستگی، به برداشتی انتقادی از نظم بین المللی منتهی می شود. یافته ها با روش توصیفی تحلیلی و تلفیق نظریه انتقادی روابط بین الملل و سازه انگاری انتقادی صورت بندی شد. نخست، بازگشت به خویشتن نقد وضعیت و مناسبات قدرت و وابستگی است. دوم، استعمار و سلطه ماهیتی چندبعدی دارد و ابعاد سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و معرفتی را دربرمی گیرد؛ بنابراین، رهایی مستلزم بازسازی خودآگاهی جامعه است. سوم، نقد سلطه به نقد ساختار نابرابر مرکز و پیرامون و نگاهی انتقادی به نظم بین المللی منتهی می شود. چهارم، الگوی آرمان گرایانه سیاست خارجی ایران بر چهار مولفه استوار می شود: استقلال، عدالت، همبستگی با جوامع تحت سلطه و ایفای نقش مسئولانه در برابر سلطه بین المللی. در مجموع، الگو بر نقد سلطه، نفی وابستگی و جهت گیری هنجاری سیاست خارجی در نظم نابرابر استوار است و چارچوبی برای فهم آرمان گرایی در سیاست خارجی ایران ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

علی شریعتی ، آرمان گرایی رهایی بخش ، نقش بین المللی ، سیاست خارجی ایران ، نقد سلطه