قرآن و راهبردهای دشمن در جنگ های ترکیبی با تطبیق بر جنگ رمضان

چکیده گسترده مقدمه و اهداف: جنگ تحمیلی رمضان، حادثه­ای عظیم نه تنها در تاریخ انقلاب اسلامی ایران، بلکه در تاریخ اسلام است که ابعاد و پیامدهای آن به­ویژه جسارت بی­سابقه در ترور ولی امر مسلمین و حضور بعثت­گونه مردم برای دفاع از نظام اسلامی در برابر تهدید وجودی آن ازسوی دشمنان هنوز به­درستی تبیین نشده­اند. این جنگ بدون­شک، تقابل تاریخی و تمدنی اسلام و غرب را وارد مرحله جدیدی نموده است که فهم ماهیت، ابعاد و استلزامات آن، تلاش پژوهشگران حوزه­های دانشی مختلفی را می­طلبد. در این میان، فهم قرآنی این پدیده، باتوجه­به جایگاه معرفتی بی بدیل قرآن کریم، از اهمیتی ویژه برخوردار است؛ به­ویژه زمانی که آن فهم قرآنی با مطالعات تجربی و میدانی قرین شود و این دقیقا همان هدفی است که این مقاله دنبال می کند. به­طورخاص، این مقاله می­کوشد به این پرسش پاسخ دهد که راهبردهای دشمنان اسلام در جنگ­های ترکیبی از منظر قرآن کدام­اند و این راهبردها تا چه حد با واقعیات جنگ رمضان قابل انطباق­اند؟ این رویکرد مطالعاتی به طورکلی، باعث می­شود واقعیات اجتماعی و تجربه های زیسته کنشگران در پرتو معارف قرآنی، فهم و تفسیر شوند که این امر به­ویژه در یک جامعه ایمانی بسیار حائز اهمیت است؛ ضمن آنکه به هدف کلی­تر تحقق علوم انسانی اسلامی کمک می کند.  روش تحقیق: در این تحقیق از روش تحلیل محتوای کیفی قیاسی استفاده شده است. برخلاف تحلیل محتوای کیفی استقرایی که بدون مفروض گرفتن هیچ­گونه تعریف یا تعمیمی پیش از آغاز تحلیل، بر مطالعه متن و مقوله­بندی داده­ها تاکید دارد، در تحلیل محتوای کیفی قیاسی، پژوهشگر با ارائه و مفروض گرفتن تعاریف مشخصی پیش از شروع پژوهش، به مطالعه متون تعیین­شده اقدام می کند و با مقایسه تعاریف یادشده و متون موردتحلیل به داوری درباره وجود یا عدم وجود مصادیق آن تعاریف در متون موردنظر می­پردازد. این پژوهش، تعاریف و فرضیه­های خود را از مدل قرآنی دنیادوستی برگرفته است؛ مدلی که حاصل کوششی استقرایی در قرآن و روایات با هدف گونه شناسی و توصیف دقیق مفهوم دنیادوستی به­عنوان ریشه اصلی انحرافات و مفاسد اجتماعی و سپس شناسایی عوامل میانجی میان دنیادوستی و گناه و به تعبیری سازوکارهای تاثیر دنیادوستی بر گناه است. مدل یادشده پس از شناسایی مصادیق گوناگون دنیادوستی، مجموعه وسیعی از عوامل میانجی متشکل از حدود ۱۵۰ عامل را معرفی می کند. باوجوداین، در این پژوهش به اقتضای موضوع اصلی مقاله یعنی «راهبردهای دشمن در جنگ­های ترکیبی»، صرفا بر شانزده عامل تمرکز شده است؛ عواملی که این قابلیت را داشته­اند که دشمن آمریکایی- صهیونیستی آنها را به­عنوان راهبردهای جنگ ترکیبی خود علیه نظام اسلامی ایران به کار گیرد. این عوامل در پنج مقوله فشارهای اجتماعی، تضعیف مقاومت اجتماعی، اقدامات فرهنگی- تبلیغی، عوامل تسهیل‎گر اجتماعی و فسادانگیزی حاکمان دسته­بندی شده­اند. به منظور بررسی انضمامی راهبردهای شناسایی­شده، ۱۰۵ پست یا پیام ناظر به راهبردهای هیئت حاکمه آمریکا در ارتباط با جنگ رمضان که در کانال غرب آسیا در پیام­رسان ایتا در فاصله زمانی ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ (پس از آغاز جنگ) تا ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ (پس از پذیرش رسمی تفاهم­نامه ترک مخاصمه) انتشار یافته­اند، کدگذاری و تحلیل شدند. نتایج: تحلیل مضامین ۱۰۵ پست یا پیام یادشده با استفاده از چهارچوب مفهومی برگرفته از مدل دنیادوستی نشان می­دهد که از میان راهبردهای مورداشاره در قرآن کریم، عامل ارعاب و تهدید با ۳۸ مورد (بیش از یک­سوم موارد) و عامل تعاون بر گناه با ۱۶ مورد بیشترین فراوانی را داشته­اند و پس ازآن به­ترتیب، تضعیف توان نظامی، فریبکاری، تحریک، استفاده از ابزارهای تبلیغی و رسانه‎ای، افزایش فشارها و سختی­ها، تبهکاری و تمسخر و تحقیر در رده­های بعدی قرار داشته­اند که در جدول ذیل به­تفکیک منعکس شده­اند؛ ضمن آنکه نقش دنیادوستی به­عنوان سرمنشا این جنگ­افروزی نشان داده شده است. فراوانی مضامین کدگذاری­شده مقولات کلی راهبردهای دشمن فراوانی فسادانگیزی حاکمان تبهکاری فرمانروایان ۵ سیاست­های مالی ۳ سیاست­های خشن ۴ ارعاب و تهدید ۳۸ فشارهای اجتماعی تمسخر  و  تحقیر    ۵ اختلاف­افکنی میان مومنان ۰ ایجاد شکاف میان مردم و حاکمان ۰ تضعیف مقاومت اجتماعی تضعیف مرابطه ۰ تضعیف توان نظامی ۸ افزایش فشارها و سختی­ها ۵ اقدامات فرهنگی- تبلیغی فریبکاری ۶ تحریک ۶ استفاده از ابزارهای تبلیغی و رسانه‎ای ۶ عوامل تسهیل‎گر اجتماعی تعاون بر گناه ۱۶ قبح­زدایی از جرائم جنگی ۳ سوء­استفاده از نیاز متقابل انسان‎ها ۰ جمع کل ۱۰۵ بحث و نتیجه­گیری: این تحقیق نشان داد که در جنگ تحمیلی رمضان از میان راهبردهای جنگی دشمنان اسلام که قرآن کریم به آنها اشاره دارد، ارعاب و تهدید و پس ازآن، ائتلاف و همکاری دشمنان با اختلاف قابل­توجه نسبت به دیگر راهبردها، دارای بیشترین فراوانی بوده­اند. دلالت این نکته می­تواند آن باشد که دشمن آمریکایی با نگرانی عمده­ای دست­وپنجه نرم می کند و آن، ترس از پیامدهای تشدید درگیری­های مستقیم نظامی است؛ خواه منشا این ترس را قدرت نظامی ایران و حامیان منطقه­ای آن یا فشارهای اقتصادی داخلی در آمریکا و کشورهای غربی یا فشار افکار عمومی و یا ترکیبی از این عوامل بدانیم؛ زیرا اگر چنین نگرانی و ترسی در کار نبود، دشمن نیاز چندانی نه به ارعاب و تهدید داشت و نه انتظار همراهی و همکاری متحدان خود را می­کشید و نه اجازه می­داد این جنگ به یک جنگ فرسایشی چندماهه تبدیل شود؛ بلکه به­سرعت و یک­تنه برای تحقق هدف اصلی خود که نابودی نظام اسلامی است، اقدام می­کرد. همچنین، این تحقیق با تکیه بر مدل دنیادوستی، مسیری را ترسیم کرد که به پژوهشگران علوم اجتماعی اجازه می­دهد نه تنها از لایه­های عینی پدیده­های اجتماعی عبور کنند، بلکه در لایه­های ذهنی مرسوم ازجمله باورها و نگرش­ها نیز متوقف نشوند و برای ترجیحات اخلاقی کنشگران نیز سهم ویژه­ای در تحلیل­های اجتماعی در نظر بگیرند. تعارض منافع: نویسنده اظهار می­کند که این مقاله، حاصل یک کوشش انفرادی است و هیچ­گونه تعارض منافعی در ارتباط با انجام این پژوهش و انتشار نتایج آن وجود ندارد. واژگان کلیدی: قرآن، جنگ رمضان، جنگ تحمیلی سوم، راهبردهای دشمن    استناد: بستان (نجفی)، حسین (۱۴۰۴)، قرآن و راهبردهای دشمن در جنگ­های ترکیبی با تطبیق بر جنگ رمضان، مجله اسلام و علوم اجتماعی، ۱۷(۳۷)، ۳۵- ۶۸

کلیدواژه ها:

قرآن ، جنگ رمضان ، جنگ تحمیلی سوم ، راهبردهای دشمن