مدل مکان یابی و اولویت بندی نواحی مستعد استقرار سامانه دوچرخه اشتراکی بدون ایستگاه با رویکرد تصمیم گیری چندمعیاره مکانی (مطالعه موردی: مشهد)

با افزایش تراکم شهری و تشدید چالش های ناشی از ترافیک، آلودگی و مصرف انرژی، توسعه سامانه های حمل ونقل فعال و سازگار با محیط زیست به یکی از ضرورت های برنامه ریزی شهری تبدیل شده است. در این میان، سامانه های دوچرخه اشتراکی بدون ایستگاه، به دلیل انعطاف پذیری بالا و امکان پاسخ گویی به سفرهای کوتاه درون شهری، به عنوان یکی از راهکارهای نوین حمل ونقل خرد مورد توجه قرار گرفته اند. بااین حال، نبود ایستگاه های فیزیکی در این سامانه ها، چالش مهمی را در زمینه شناسایی نواحی مناسب برای استقرار ناوگان، افزایش کارایی عملکردی و کاهش تعارضات شهری ایجاد می کند. هدف پژوهش حاضر، مکان یابی و اولویت بندی نواحی مستعد برای راه اندازی سامانه دوچرخه های اشتراکی بدون ایستگاه در ۱۷ منطقه شهرداری مشهد است. برای این منظور، از تلفیق سیستم اطلاعات جغرافیایی و روش های تصمیم گیری چندمعیاره مکانی استفاده شد. چارچوب ارزیابی پژوهش شامل سه معیار اصلی تقاضای بالقوه، کیفیت زیرساخت و سطح ایمنی عملکردی است که در قالب ۱۳ زیرمعیار عملیاتی سنجیده شدند. وزن دهی معیارها با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی و بر پایه نظر خبرگان انجام گرفت و امتیاز نهایی هر منطقه از طریق روش ترکیب خطی وزن دار محاسبه شد. نتایج نشان داد که در مدل مکان یابی پیشنهادی، سطح ایمنی عملکردی با وزن ۰.۴۹۴ مهم ترین عامل موثر در تعیین نواحی مناسب است و پس از آن، کیفیت زیرساخت با وزن ۰.۳۱۳ و تقاضای بالقوه با وزن ۰.۱۹۲ قرار دارند. بر اساس خروجی مدل تلفیقی، مناطق ۵، ۱۵، ۱۱ و ۱ به عنوان مناسب ترین و مستعدترین مناطق برای اجرای فاز نخست سامانه دوچرخه های اشتراکی بدون ایستگاه در شهر مشهد شناسایی شدند.

کلیدواژه ها:

حمل ونقل فعال ، دوچرخه اشتراکی بدون ایستگاه ، مکان یابی شهری ، تصمیم گیری چندمعیاره مکانی ، تحلیل سلسله مراتبی