از بنادر سنتی به هوشمند: ارزیابی و رتبه بندی بنادر بازرگانی ایران با رویکرد ترکیبی BWM، TOPSIS و PROMETHEE

گذار به اکوسیستم هوشمند به ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ رقابت پذیری بنادر و تضمین تاب آوری زنجیره تامین تبدیل شده است. با این حال، در بستر اقتصادهای در حال توسعه، این گذار مستلزم عبور از نگاه صرفا فناورانه و تمرکز فعالانه بر رفع گلوگاه های عمیق ساختاری و عملیاتی است؛ امری که تنها با مشارکت تمامی ذی نفعان بندری قابل تحقق است. این پژوهش با هدف فاصله گرفتن از مدل های مرسوم و ایستای سنجش بلوغ، یک چارچوب پیش نگر تصمیم گیری چندمعیاره (MCDM) را توسعه داده است که به طور خاص برای ارزیابی آمادگی و اولویت بندی بنادر جهت استقرار اکوسیستم هوشمند طراحی شده است. بدین منظور، تلاش شده است تا ابتدا با استفاده از روش بهترین–بدترین (BWM)، وزن دهی مستحکمی به شاخص های کلیدی استخراج شده از تقاطع چالش های عملیاتی، آمادگی زیرساختی، ریسک های پیاده سازی فناوری و مشخصات ژئواکونومیک صورت گیرد. سپس، با بهره گیری از ترکیب تکنیک های TOPSIS و PROMETHEE، شبکه ای جامع از بنادر بازرگانی ایران از منظر پتانسیل هوشمندسازی رتبه بندی و اولویت بندی شوند. همچنین، به منظور اطمینان از پایایی نتایج تحت سناریوهای مختلف، چارچوب ارزیابی پیشنهادی با استفاده از شبیه سازی مونت کارلو و تحلیل حساسیت جامع تقویت شده است. یافته های مطالعه نشان می دهد که تخصیص منابع کلان در این حوزه باید هم راستا با ظرفیت جذب، میزان خطرپذیری و واقعیت های ذاتی هر بندر باشد. از این رو، تجویز نسخه ای واحد برای تمامی بنادر، فاقد کارایی و توجیه راهبردی است و بنادر به سیاست های تفکیک شده و متناسب با اقتضائات محلی نیاز دارند. در این مسیر، باید از رویکرد تحول یک باره پرهیز نمود و در عوض، راهبرد توسعه پیمانه ای و گلوگاه محور را در پیش گرفت. در نهایت، خروجی این الگوی ترکیبی، نقشه راهی منعطف در اختیار مقامات بندری و سیاست گذاران قرار می دهد تا هوشمندسازی در بنادر کشورهای در حال توسعه را با تمرکز بر حل چالش های عملیاتی و بر پایه راهبرد «شروع کوچک، تفکر بزرگ» طراحی و اجرایی نمایند.

کلیدواژه ها:

اکوسیستم بندر هوشمند ، روش تصمیم گیری چندمعیاره ، روش بهترین-بدترین ، اولویت بندی بنادر