تحلیل پویای محدودیت نیروی کشش و سهم حمل ونقل ریلی بار در ایران: یک مدل پویایی شناسی سیستم

حمل ونقل ریلی بار به دلیل ایمنی بالاتر و آثار زیست محیطی مطلوب تر نسبت به حمل جاده ای، جایگاه مهمی در سیاست های حمل ونقل پایدار دارد. با این حال، سهم حمل ونقل ریلی از جابه جایی بار در ایران طی سال های گذشته روندی کاهشی داشته و اهداف تعیین شده محقق نشده اند. شواهد موجود نشان می دهد محدودیت های سمت عرضه، به ویژه کاهش قابلیت دسترسی لکوموتیوها، خرابی، محدودیت های تعمیر و نگهداری، زمان انتظار و ساختار تخصیص نیروی کشش، نقش مهمی در محدود کردن ظرفیت عملی سیستم دارند. پژوهش حاضر با استفاده از رویکرد پویایی شناسی سیستم، تعامل میان تقاضای حمل، انتخاب شیوه، ظرفیت ریلی و زیرسیستم نیروی کشش را در یک چارچوب کمی و یکپارچه مدل سازی می کند. در مدل، سهم واقعی ریل حاصل تعامل میان تقاضای بالقوه حمل ریلی و ظرفیت عملی قابل ارائه است و قابلیت دسترسی لکوموتیو به صورت متغیری درونزا، متاثر از بهره برداری، فرسودگی، تعمیر و نگهداری و خرابی، بازنمایی می شود. انتخاب شیوه حمل نیز بر مبنای مدل لوجیت و متغیرهای هزینه نسبی، زمان نسبی و دسترسی نسبی ریل به جاده صورت بندی شده است. مدل از طریق آزمون های اعتبار ساختاری، سازگاری ابعادی، بازتولید رفتار تاریخی و شرایط حدی ارزیابی شد. نتایج شبیه سازی نشان می دهد حذف توقف های ناشی از تعویض لکوموتیو در مرز نواحی، در صورت کنترل عدم توازن ناوگان و مسائل هماهنگی، می تواند زمان حمل را کاهش داده و ظرفیت و جذابیت ریل را افزایش دهد. افزایش ضریب تعدیل تعرفه لکوموتیو نیز از یک سو با افزایش منابع نگهداری، قابلیت دسترسی را تقویت می کند و از سوی دیگر در صورت انتقال به کرایه نهایی، هزینه نسبی حمل ریلی را افزایش داده و تقاضای بالقوه را در یک مسیر متضاد کاهش می دهد. در حالی که افزایش بازدیدهای دوره ای در صورت همراهی با منابع کافی نگهداری، اثر پایدارتری ایجاد می کند. یافته ها نشان می دهد بهبود پایدار سهم ریل نیازمند ترکیبی هماهنگ از اصلاحات و در صورت امکان سرکوب بخش جاده ای است.

کلیدواژه ها:

حمل ونقل ریلی بار ، لکوموتیو ، قابلیت دسترسی ، پویایی شناسی سیستم ، سهم شیوه حمل