پتانسیل عصاره های گیاهی به عنوان محرک زیستی برای بهبود رشد، متابولیسم قند و تجمع Rebaudioside A در استویا (Stevia rebaudiana Bertoni) در شرایط درون شیشه ای

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 27

فایل این مقاله در 18 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JRPSM-4-3_003

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

سابقه و هدف: استویا (Stevia rebaudiana) یکی از مهم ترین گیاهان دارویی و شیرین کننده های طبیعی است که به دلیل تولید گلیکوزیدهایی مانند استویوزاید و ریبادیوزاید A، ارزش بالایی دارد. ریبادیوزاید A به دلیل شیرینی بیشتر و طعم مطلوب تر، اهمیت ویژه ای در صنایع غذایی و تولید شیرین کننده های طبیعی دارد. از سوی دیگر، استفاده گسترده از تنظیم کننده های رشد شیمیایی در ریزازدیادی و کشت درون شیشه ای، علاوه بر افزایش هزینه های تولید، می تواند بر رشد، متابولیسم و تولید متابولیت های ثانویه اثر بگذارد. در سال های اخیر، استفاده از محرک های زیستی با منشا طبیعی به عنوان رویکردی سازگارتر با کشاورزی پایدار مورد توجه قرار گرفته است. بر همین اساس، پژوهش حاضر با هدف بررسی قابلیت عصاره های طبیعی بن سرخ (Allium jesdianum) و گل قاصدک (Taraxacum officinale) به عنوان محرک های زیستی برای بهبود رشد و افزایش محتوای ریبادیوزاید A در استویا انجام شد. مواد و روش­ها: در این پژوهش، ریزنمونه های گیاه استویا در محیط کشت پایه MS حاوی غلظت های مختلف عصاره های هیدروالکلی بن سرخ و گل قاصدک کشت شدند و پاسخ آنها با تیمارهای حاوی تنظیم کننده های رشد شیمیایی شامل BAP و NAA و همچنین شاهد بدون تنظیم کننده رشد مقایسه گردید. عصاره های گیاهی در غلظت های مختلف، از جمله ۱۰۰، ۲۰۰ و ۴۰۰ میلی گرم بر لیتر، مورد استفاده قرار گرفتند. استریل سازی عصاره ها با استفاده از روش فیلتراسیون سرد انجام شد و پس از آماده سازی، به محیط کشت استریل افزوده شدند. در طول دوره کشت، صفات مورفولوژیک شامل تعداد برگ، تعداد شاخه جانبی، وزن تر و وزن خشک مورد ارزیابی قرار گرفتند. همچنین، رنگیزه های فتوسنتزی شامل کلروفیل a، کلروفیل b ، در کنار محتوای قندهای محلول اندازه گیری شدند. در نهایت، به منظور ارزیابی تاثیر تیمارها بر تولید متابولیت های اختصاصی استویا، محتوای ریبادیوزاید A با استفاده از روش کروماتوگرافی مایع با کارآیی بالا (HPLC) تعیین و مقایسه شد. یافته ها: نتایج نشان داد که پاسخ گیاه استویا به عصاره های طبیعی به نوع و غلظت عصاره وابسته بود. کاربرد ۴۰۰ میلی گرم بر لیتر عصاره بن سرخ بیشترین اثر را بر تعداد برگ نشان داد؛ به طوری که تعداد برگ در این تیمار به ۱۲ برگ رسید و نسبت به شاهد حدود ۵۶/۳۸ درصد افزایش یافت. این تیمار از نظر تعداد برگ با تیمار ۲ میلی گرم بر لیتر BAP + ۱ میلی گرم بر لیتر NAA ، با میانگین ۶۶/۱۲ برگ، اختلاف معنی داری نداشت. همچنین، وزن تر گیاهچه ها در تیمار ۴۰۰ میلی گرم بر لیتر عصاره بن سرخ با افزایش ۷/۲۴۰ درصدی نسبت به شاهد همراه بود، در حالی که این افزایش در تیمار ۲ میلی گرم بر لیتر BAP + ۱ میلی گرم بر لیتر NAA برابر با ۳/۵۲۹ درصد بود. در مورد وزن خشک نیز، تیمار ۴۰۰ میلی گرم بر لیتر عصاره بن سرخ با میانگین ۶۰/۰ گرم، افزایش ۵/۳۶۱ درصدی نسبت به شاهد نشان داد، در حالی که افزایش وزن خشک در تیمار هورمونی مذکور ۴/۵۱۵ درصد نسبت به شاهد بود. بیشترین میزان قندهای محلول در تیمارهای ۴۰۰ میلی گرم بر لیتر عصاره بن سرخ و گل قاصدک به ترتیب با مقادیر ۷۳/۴ و ۴۴/۴ میلی گرم بر گرم وزن تر مشاهده شد که نسبت به شاهد (۳ میلی گرم بر گرم وزن تر) به ترتیب ۶۷/۵۷ و ۴۸ درصد افزایش نشان داد. نتایج تجزیه HPLC نشان داد که برخی تیمارهای منتخب با افزایش محتوای Rebaudioside A همراه بودند که بیشترین مقدار در چهار تیمار منتخب، با میانگین ۶۴/۸ درصد در تیمار ۱۰۰ میلی گرم بر لیتر عصاره گل قاصدک مشاهده شد که تقریبا سه برابر شاهد بود. پس از آن، تیمار۲ میلی گرم بر لیتر BAP + ۱ میلی گرم بر لیتر NAA و تیمار ۴۰۰ میلی گرم بر لیتر عصاره بن سرخ، به ترتیب با میانگین ۶۶/۶ و ۵۵/۵ درصد، قرار گرفتند. نتیجه گیری: بر اساس نتایج، عصاره های بن سرخ و گل قاصدک می توانند به عنوان عصاره های گیاهی با پتانسیل محرک زیستی برای تعدیل رشد و برخی پاسخ های متابولیکی استویا در شرایط درون شیشه ای مورد توجه قرار گیرند. عصاره بن سرخ در غلظت ۴۰۰ میلی گرم بر لیتر، به ویژه از نظر تعداد برگ، عملکردی مشابه تیمار ۲ میلی گرم بر لیتر BAP + ۱ میلی گرم بر لیتر NAA نشان داد، اما از نظر وزن تر و وزن خشک پایین تر از تیمار هورمونی بود. البته نتایج این پژوهش جایگزینی مستقیم یا کامل عصاره های طبیعی به جای BAP و NAA را اثبات نمی کند و باید بیشتر ارزیابی گردد. با این حال، به دلیل انجام نشدن آنالیز HPLC برای سایر تیمارها، این نتیجه قابل تعمیم به تمام تیمارهای آزمایشی نیست. در مجموع، یافته ها نشان دهنده ظرفیت بالقوه عصاره های طبیعی برای تعدیل برخی صفات رشدی و متابولیکی استویا هستند و شناسایی ترکیبات زیست فعال موجود در عصاره ها و بررسی سازوکار اثر آنها می تواند در مطالعات آینده به درک دقیق تر این پاسخ ها کمک کند.

نویسندگان

نسترن کاظمی

گروه علوم و مهندسی باغبانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

عبدالله حاتم زاده

گروه علوم و مهندسی باغبانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

معصومه خان احمدی

گروه شیمی، مرکز آموزش، پژوهش و فرهنگ جهاد دانشگاهی (ACECR)، کرمانشاه، ایران

امید سهرابی

گروه علوم و مهندسی باغبانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :