خوانشی از مفهوم عدل در آراء و اندیشه های علی بن ابیطالب(ع) و خواجه نظام الملک طوسی (با تمرکز بر نهج البلاغه و سیرالملوک)

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 45

فایل این مقاله در 26 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JPURD-4-7_010

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

عدالت در جهان بینی اسلامی و ارکان اندیشه شیعی، از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده و همچنین از مضامین محوری جهان نگری و حکمت ایرانشهری محسوب می شود. مقاله حاضر در تحلیلی تطبیقی در نسبت جایگاه عدل بین بینش سیاسی علی بن ابیطالب(ع) با محوریت تعالیم نهج البلاغه و آراء نظام الملک در سیاست نامه، به عنوان برداشت ایرانشهری از عدل، درصدد یافتن پاسخی به این پرسش که عدالت در نهج البلاغه به لحاظ تاثیرپذیری و مضمون چه نسبتی با اندیشه های کهن ایرانشهری مبتنی بر سیرالملوک می تواند داشته باشد؟ بنیان های این دو تفکر در جهان بینی اسلامی و جهان نگری حکمی ایران باستان، درنهایت را موردبررسی قرار داد. چنین نتیجه گیری شد که عدالت در آراء و اندیشه های علی بن ابیطالب(ع) با تکیه بر آموزه های نهج البلاغه با مفهوم قسط در قرآن پیوند نزدیک دارد که مقصود از آن، «عدالت اجتماعی» است؛ درحالی که این مفهوم در سیاست نامه نظام الملک باهدف صیانت و پاسداری از نظام قدرت در امر حکومت داری معنا می شود. علاوه براین، عدالت در جهان بینی اسلامی به لحاظ تکوینی همان معنای «اشه» در نگرش ایرانی است که از قاعده مندی و نظم حکایت دارد. با این تفاوت که عدل در آراء علی بن ابیطالب(ع) از فضائل اجتماعی و ارزش نهایی است که حکومت و حاکم باید با نگرشی جامع گرایانه در تحکیم و تثبیت آن بکوشند؛ اما این مفهوم در سیرالملوک خواجه نظام الملک، وجه ابزاری و تقلیل گرایانه داشته و تنها صیانت از قدرت پادشاه محسوب می شود. دستاوردهای نظری هر یک از این دو برداشت، یکی نگاه جامع گرایانه به عدالت و ارزش دانستن آن در بینش سیاسی و الهیاتی علی(ع) و دیگری نگاه تقلیل گرایانه به آن و ابزار دانستن برای نگهداشت قدرت در اندیشه های خواجه است. در این مقاله با تمرکز بر ابعاد چهارگانه به شیوه ای تحلیلی- تطبیقی از داده ها و شواهد اسنادی جهت اثبات فرضیه بهره گرفته شد.

نویسندگان

یعقوب علی طالب نژاد

دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی،,واحد چالوس،دانشگاه آزاد اسلامی،چالوس ، ایران

بهروز دیلم صالحی

استادیار گروه علوم سیاسی،واحد چالوس،دانشگاه آزاد اسلامی،چالوس،ایران

سعید اسلامی

دانشیارگروه علوم سیاسی،,واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران

امین دیلمی معزی

استادیار گروه علوم سیاسی،واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • قرآن کریم ...
  • نهج البلاغه ...
  • اخوان کاظمی، بهرام. ۱۳۸۰. «عدالت و خودکامگی در اندیشه سیاسی ...
  • اخوان کاظمی، بهرام. ۱۳۸۲. عدالت در اندیشه های سیاسی اسلام. ...
  • امیدسالار، محمود. ۱۳۷۳. «مفهوم عدالت در سیاست نامه خواجه نظام ...
  • پولادی، کمال. ۱۳۹۴. تاریخ اندیشه سیاسی در ایران و اسلام. ...
  • پولادی، کمال. ۱۳۹۷. در سودای نظام داد: جهان شناسی ایرانی ...
  • تقوی، سید محمدعلی. ۱۳۹۵. مبانی آیین و اندیشه سیاسی در ...
  • تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد. ۱۳۸۶. غرر الحکم و درر ...
  • جهانی نسب، احمد. ۱۴۰۱. «تبیین ماهیت دولت در اندیشه سیاسی ...
  • حسنی نیا، یوسف. ۱۳۹۲. «نسبت اخلاق و سیاست در آراء ...
  • دلشاد تهرانی، مصطفی. ۱۳۷۷. حکومت حکمت: حکومت در نهج البلاغه. ...
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد. ۱۴۱۶ق. مفردات الفاظ القرآن. تحقیق ...
  • رجایی، فرهنگ. ۱۳۷۲. تحول اندیشه سیاسی در شرق باستان. تهران: ...
  • رستم وندی، تقی. ۱۳۹۲. اندیشه ایرانشهری در عصر اسلامی: بازخوانی ...
  • سروری مجد، علی. ۱۳۹۲. «قرآن و جامعه آرمانی». سراج منیر ...
  • سیدباقری، سیدکاظم، و محمود مختاربند. ۱۳۹۸. «پیوستگی عدالت و اعتدال ...
  • شریعت، فرشاد. ۱۳۸۷. عدالت و سیاست: بررسی ابعاد نظری و ...
  • طباطبائی، سید محمدحسین. بی تا. ترجمه تفسیر المیزان. ترجمه سید ...
  • طباطبایی، سید جواد. ۱۳۷۲. درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیشه سیاسی ...
  • طباطبایی، سید جواد. ۱۳۹۹. خواجه نظام الملک: گفتار در تداوم ...
  • طوسی، خواجه نظام الملک ابوعلی حسن بن علی. ۱۳۷۵. سیاست ...
  • علویان، مرتضی، و احمد جهانی نسب. ۱۴۰۳الف. «نسبت میان سنت ...
  • علویان، مرتضی، و احمد جهانی نسب. ۱۴۰۳ب. «مفهوم عدالت در ...
  • غلامی، رضا. ۱۴۰۰. واکاوی نظریه عدالت در تفکر اسلامی. تهران: ...
  • کیخا، نجمه. ۱۳۸۹. عدالت اجتماعی. تهران: کانون اندیشه جوان ...
  • مجتبایی، فتح الله. ۱۳۵۲. شهر زیبای افلاطون و شاه آرمانی ...
  • مجلسی، محمدباقر. ۱۳۹۱. بحار الانوار. ترجمه موسی خسروی. ج ۷۸. ...
  • مطهری، مرتضی. ۱۳۵۵. عدل الهی. قم: دفتر انتشارات اسلامی ...
  • مطهری، مرتضی. ۱۳۹۴. سیری در نهج البلاغه. چاپ ۴۵. تهران: ...
  • واعظی، احمد. ۱۳۹۳. نقد و بررسی نظریه های عدالت. چاپ ...
  • نمایش کامل مراجع