ارزیابی تاثیر کاربرد گوگرد و باکتری تیوباسیلوس بر خصوصیات شیمیایی خاک های آهکی در شرایط گلخانه

سابقه و هدف: خاک های آهکی با محدودیت های متعددی از جمله pH بالا و کاهش حلالیت عناصر غذایی مواجه هستند. این شرایط منجر به کاهش دسترسی گیاهان به عناصر غذایی ضروری و افت عملکرد محصولات کشاورزی می شود. یکی از راهکارهای موثر برای بهبود ویژگی های این خاک ها، استفاده از گوگرد به عنوان یک اصلاح کننده اسیدی است. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر سطوح مختلف گوگرد عنصری بر بهبود ویژگی های شیمیایی خاک و افزایش رشد گیاه در خاک های با درصد کربنات کلسیم متفاوت انجام شد. مواد و روش ها: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملا تصادفی با سه تکرار در شرایط گلخانه انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل چهار خاک آهکی (حاوی ۳۹، ۳۴، ۱۴ و ۸ درصد کربنات کلسیم معادل) و چهار سطح گوگرد عنصری (۰، ۳۰۰، ۶۰۰ و ۹۰۰ میلی گرم بر کیلوگرم خاک) همراه با باکتری تیوباسیلوس (معادل ۲ درصد وزن گوگرد مصرفی) بودند. شصت روز پس از کاشت ۱۰ بوته گندم رقم صدار در گلدان های حاوی ۳ کیلوگرم خاک، شاخص های رشد گیاه و ویژگی های شیمیایی خاک در هر یک از گلدان ها تعیین شد. یافته ها: نتایج نشان داد که اثر نوع خاک بر همه ویژگی های مورد مطالعه خاک و شاخص های رشد گیاه در سطح احتمال یک درصد (۰۱/۰≥p) معنی دار بود. همچنین اثر سطوح مختلف گوگرد عنصری بر درصد کربنات کلسیم، pH، EC و فسفر قابل جذب خاک و همچنین بر ارتفاع بوته، وزن خشک شاخساره و نسبت وزن خشک ریشه به شاخساره در سطح احتمال یک درصد ولی بر پتاسیم قابل جذب خاک در سطح احتمال ۵ درصد (۰۵/۰≥p) معنی دار بود. با افزایش سطح گوگرد، مقدار کربنات کلسیم در هر چهار خاک مورد مطالعه کاهش یافت؛ هرچند مقدار این کاهش در خاک های مختلف متفاوت بود. همچنین، افزایش سطح گوگرد منجر به کاهش pH و افزایش EC در کلیه خاک ها شد؛ اگرچه کاهش pH در خاک های ۱ و ۲ از نظر آماری معنی دار نشد. پتاسیم قابل جذب نیز در تمام خاک ها روند افزایشی نشان داد، اما این افزایش در خاک های ۱ و ۲ معنی دار نشد. از نظر شاخص های رشد گیاه، وزن خشک شاخساره و ارتفاع بوته در تمام خاک ها تا سطح ۶۰۰ میلی گرم گوگرد افزایش و سپس در سطح ۹۰۰ میلی گرم کاهش یافت. بر اساس نتایج تحلیل رگرسیونی، مقادیر بهینه گوگرد عنصری برای دستیابی به حداکثر عملکرد در خاک های آهکی بین ۴۷۵-۲۳۰ میلی گرم بر کیلوگرم خاک (معادل ۱۲۳۵-۶۰۰ کیلوگرم در هکتار) متغیر بود. نتیجه گیری: پاسخ خاک و گیاه به کاربرد گوگرد به نوع خاک و مقدار گوگرد مصرفی بستگی دارد و کاربرد بهینه گوگرد می تواند موجب بهبود رشد گیاه در خاک های آهکی شود. با این حال، مقدار کربنات کلسیم زیاد خاک لزوما به معنای نیاز به مصرف مقدار بیشتر گوگرد نیست، بلکه در تمامی خاک های آهکی (با درصدهای مختلف آهک)، مصرف گوگرد در محدوده مشخص و بهینه می تواند منجر به بهبود ویژگی های خاک و عملکرد گیاه شود.

کلیدواژه ها:

خاک آهکی ، گوگرد معدنی ، ماده آلی