تجلی گونه های گیاهی طبیعت ایران در نقوش گل موجود در نگاره های شاهنامه ابراهیم سلطان

شاهنامه ابراهیم سلطان، موجود در کتابخانه بادلیان، از ارزشمندترین آثار مصور ایران است که تصویرسازی های آن، از جمله نمونه های برجسته نگارگری مکتب کتاب آرایی شیراز تیموری به شمار می رود. در نگاره ها ی این شاهنامه، تنوع نقوش گیاهی و گل بسیاری وجود دارد که با دقت زیادی ترسیم شده اند. شباهت غیرقابل انکار اغلب عناصر گیاهی این شاهنامه با گونه های گیاهی طبیعت ایران، به ویژه در بین نقوش گل، این نکته را در ذهن متبادر می سازد که هنرمند دربار ابراهیم سلطان، محتملا از نمونه های عینی در طبیعت ایران الهام گرفته باشد. این مسئله علاوه بر کمبود مطالعات علمی و کارشناسانه که بر پایه علم گیاه شناسی، به ارتباط نقوش گیاهی ترسیم شده در نسخ مصور مکاتب کتاب آرایی ایران با نمونه های عینی در طبیعت پرداخته باشد، انگیزه اصلی انجام این پژوهش را شکل دادند. پرسش این است: نقوش گل در شاهنامه ابراهیم سلطان تا چه اندازه بازتاب طبیعت ایرانی هستند؟ هدف پژوهش، مبتنی بر شناسایی میزان بازنمایی باغ ایرانی و تکیه بر عناصر واقعی در شکل گیری نقوش گل در شاهنامه ابراهیم سلطان است. در بین نگاره های این شاهنامه، ۸۵ نقش گل موجود است که ۲۱ نقش مشابه در بین آن ها تکرار شده است. ارزیابی و تطبیق کیفیت بصری نقوش این گل ها با نمونه های عینی و با استناد به معتبرترین منابع علم گیاه شناسی، نشانگر این است که پرتکرارترین این نقوش براساس رنگ، آرایش خوشه ای روی ساقه ها و برگ ها با خانواده گیاهان پنیرکیان، کاسنیان، خیارکیان، بنفشه و نرگسیان موجود در گونه های گیاهی اصیل ایران تطابق دارند. این پژوهش، به روش تحلیلی  تطبیقی و با استفاده از منابع کتابخانه ای به انجام رسیده است.

کلیدواژه ها:

کلید­واژه ­ها: : مکتب کتاب آرایی شیراز ، شاهنامه ابراهیم سلطان ، نقوش گیاهی ، گونه های گیاهی ایران