تحلیل گفتمان انتقادی بازنمود مفهوم شهریاری در اسقرار حاکمیت شیعی دوره صفویه در نگارگری شاهنامه طهماسبی (مطالعه موردی: نگاره «آمدن سام به نزد منوچهر بعد از جنگ گرگستان»)

شهریاری یا چگونگی داشتن راه و رسم جهانداری، گیتی و حکومت، نقش به سزا و مهمی در اندیشه سیاسی ایرانیان باستان و پس از اسلام دارد. بازتاب این اندیشه در شاخص ترین اثر حماسی ایران، کتاب حکیم توس، با توجه به نقش پایه ای، شاخص و تاثیربرانگیز آن در شکل دهی به هویت ایرانی، به بن مایه ای (الگوی فهم مشترک) در مفهوم شهریاری در ادبیات فارسی تبدیل شده است. وقایع نگاری ثبت این هویت سیاسی، حمایت از کتاب آرایی و مصورسازی شاهنامه (که چگونگی به قدرت رسیدن سلسله پادشاهان قدیم ایران زمین، تلاش ها و کوشش های آنان در جهت خدمت به مردم است) از جانب حاکمیت های بعد از اسلام خصوصا صفویان بوده است؛ از همین رو، مصورسازی نگاره های مرتبط با شهریاری در کتابخانه های سلطنتی از اهمیت ویژه‎ای برخوردار ‎بوده و به عنوان میراثی سیاسی، فرهنگی و تاریخی عمل نموده است. بازیابی این هویت در دوران حکومت صفویان با این فرض همراه است که با تلاش پادشاهان جهت استقرار ایدئولوژی حاکمیت الهی شیعه، استحکام پایه های قدرت و حکومت از طریق «طبیعی  کردن» پیوند مفاهیم اسطوره ای و مذهبی (ترکیب متجانسی از تصوف و تشیع) صورت می‎پذیرد تا بازنمایی و تبلیغی از حقانیت و مشروعیت باشد.پژوهش حاضر با تبیین مفهوم شهریاری در یکی از نگاره های شاهنامه طهماسبی  «آمدن سام به نزد منوچهر بعد از جنگ گرگستان»  بر مبنای مطالعه متن، تعامل و بافت اجتماعی از سه عنصر گفتمان بر اساس تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف، به بررسی روابط ایدئولوژیک (علل سیاست های حاکمیتی) عصر شاه اسماعیل و بازنمود شهریاری در متن تصویری می‎پردازد. نتایج پژوهش نشان می دهد تصویرسازان برای نیل به هدف مشروعیت  بخشیدن به نظام سیاسی حاکم، با بازتعریف مضمون شهریاری بر اساس آمیزش ساحت‎ اقتدارآمیز الگوهای اسطوره ای و قدرت مذهبی (گفتمان غالب ملی و دینی)، جایگاه شهریاری را تصویر نموده اند که نمودی از هنر به مثابه ابزار القای حاکمیت سیاسی و مذهبی است.

کلیدواژه ها:

کلید­واژه­ ها: شهریاری ، حاکمیت شیعی ، دوره صفوی ، تحلیل گفتمان انتقادی