اقدامات فرهنگی و نفوذ نرم ترکیه در آسیای مرکزی و پیامدهای آن بر منافع ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران

در دهه اخیر، گسترش نفوذ فرهنگی ترکیه در جمهوری های آسیای مرکزی، میدان رقابت ژئوهویتی و ژئولینگویستیک منطقه را دگرگون و بر محیط تصمیم سازی فرهنگی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران اثرگذار شده است. اکوسیستم قدرت نرم آنکارا، از آموزش زبان و بورسیه ها تا رسانه، نهادهای فرهنگی و گفتمان «اسلام میانه رو»، مرزهای نمادین نفوذ را بازتعریف و سهم زبان فارسی را در گردش فرهنگی منطقه کاهش داده است. این پژوهش با رویکرد آمیخته و روش توصیفی-تحلیلی بر پایه داده های کیفی حاصل از ۶۴ مصاحبه ساختاریافته و داده های کمی تحلیل شده در سطح معناداری کم تر از ۰۵/۰ انجام شده است. هدف اصلی پژوهش، تبیین سازوکارهای علی این جابه جایی قدرت نرم و پیامدهای آن بر موقعیت ژئوپلیتیکی فرهنگی ایران است. یافته ها نشان می دهد بسته فرهنگی ترکیه، با اتکا به رسانه های تاریخی، نهادهای «تیکا» و «یونس امره»، شبکه های دینی و بورسیه نخبگان، به استانداردسازی نمادها و تقویت پان ترکیسم انجامیده و پیامدهای منفی متعددی برای ایران، ازجمله تضعیف ارتباطات فرهنگی پایدار، تقویت گفتمان های رقیب و عقب ماندن در کادرسازی نخبگانی در پی داشته است. با این وجود برخی بدگمانی های کشورهای مذکور به نفوذ ترکیه تنها فرصتی محدود برای همکاری با توجه به لایه های تمدنی مشترک ایران، باقی است و بازتعریف ماموریت محور دیپلماسی فرهنگی ایران برای موازنه نرم ضرورت می یابد.

کلیدواژه ها:

آسیای مرکزی ، ترکیه ، جمهوری اسلامی ایران ، ژئوپلیتیک فرهنگی ، قدرت نرم