نوگرایی فرش ایران در قرن ۱۴ هجری شمسی و نمودهای گسست در آن (با تاکید بر جنبه های زیرساختی)

امروزه فرش به پدیده ای چندظرفیتی تبدیل شده و ما شاهد دگردیسی فرش از «فرش سنتی و اصیل» به «فرش نوین» هستیم. تغییر مسیر جامعه تخصصی و مخاطبان به سمت نیازها، علایق و انتخاب های جدید، طی یک فرایند تدریجی در دوران معاصر رخ داده است، اما تاریخ معاصر فرش ایران که تااندازه ای بر مبنای گسست از چارچوب های گذشته می باشد، هرگز به عنوان دوره ای مستقل و متمایز که تفاوت هایی را با دوران پیش از خود نشان می دهد، مورد کنکاش قرار نگرفته است؛ بنابراین، خوانش تغییرات فرش های نوین در بافت تاریخی، اجتماعی و فرهنگی خود و در چارچوب «جریان نوگرایی فرش ایران» می تواند چشم انداز روشن تری برای فهم دوران معاصر فرش در اختیار قرار دهد. پژوهش پیش رو به دنبال آن است تا نظر خواننده را به تحولات اخیر فرش ایران و درکی از آن جلب کند؛ ازاین رو مهم ترین اهداف پژوهش عبارت اند از بررسی سیر تغییرات فراپارادایمی فرش ایران، در قرن ۱۴ هجری شمسی، در ابعاد زیرساختی و ساختاری و تحلیل شرایط موجود بر مبنای پارادوکس بین «پارادایم فرش» و «جریان نوگرایی فرش ایران». پژوهش از نوع کیفی و ازنظر روش دارای رویکردی توصیفی  تحلیلی است. جمع آوری داده ها به دو صورت اسنادی (کتابخانه ای) و میدانی (مشاهده آثار) انجام شده است. همچنین جامعه آماری پژوهش شامل آثار و یا دستاوردهایی است که نمایانگر گذاری تاریخی و نوعی دگراندیشی در فرش بوده و برآمده از نیازها و امکانات جدید انسان معاصر باشند. روش نمونه گیری بر مبنای تمرکز بر گونه های نوین فرش که طی قرن اخیر در بازار فرش ارائه شده اند می باشد. این گونه ها شامل فرش های هنری (تک نسخه)، فرش های مدرن، فرش های نوسنتگرا، فرش های فانتزی، فرش های فرآوری شده، فرش های ماشینی، فرش های نقش برجسته، فرش های حجمی و تابلوفرش ها هستند. نتایج پژوهش نشان می دهد که تغییر در زیرساخت های اجتماعی، پدیدار شدن گفتمان های تازه ازجمله گفتمان مصرف گرایی و نمایان شدن نیازها و سلایق نوین مخاطبان و خریداران فرش، مسیر تولید را تغییر داد و منجر به ظهور دستاوردها و گونه های نوین فرش گردید. این روند که بر مبنای رابطه فرش و معاصریت شکل گرفته است، نمایانگر گسست از قراردادها و استانداردهای پارادایم فرش می باشد.

کلیدواژه ها:

کلید­واژه ­ها: جریان نوگرایی فرش ایران ، پارادایم فرش ، قرن ۱۴هجری شمسی ، گونه های نوین فرش