ارزیابی و مدل سازی پویایی مکانی - زمانی خدمت اکوسیستمی انتشار و ترسیب کربن در سیمای سرزمین اکوسیستم های خشک و نیمه خشک غرب استان کرمان

چکیدهتغییرات کاربری و پوشش اراضی یکی از مهم ترین عوامل موثر بر پویایی ذخایر کربن در اکوسیستم های خشک و نیمه خشک محسوب می شود. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی پویایی مکانی - زمانی ترسیب کربن در پاسخ به تغییرات کاربری اراضی در غرب استان کرمان طی دوره ۲۵ ساله (۲۰۰۰ - ۲۰۲۵) انجام شد. نقشه های کاربری اراضی با استفاده از تصاویر لندست و ترکیبی از طبقه بندی نظارت شده و نظارت نشده تهیه شد. برای تحلیل ساختار فضایی سیمای سرزمین، شاخص های منتخب با نرم افزار FRAGSTATS استخراج شد. مدل سازی ذخیره و ترسیب کربن با استفاده از ماژول کربن مدلInVEST  و براساس چهار مخزن کربن (روزمینی، زیرزمینی، کربن آلی خاک و لاش برگ) و ارزش گذاری اقتصادی ترسیب کربن با استفاده از تابع ارزش گذاری اینوست انجام شد. نتایج نشان دهنده افزایش کل ذخیره کربن و ترسیب خالص ۳۵۴,۳۷۵ مگاگرم در طول دوره ۲۵ ساله است. افزایش مساحت باغات، مراتع و اراضی کشاورزی در کنار کاهش ۱۵,۷۳۱ هکتاری اراضی بایر مشاهده شد. ارزش فعلی خالص ترسیب کربن ۱۷.۹ میلیون دلار (۲,۳۲۷ میلیارد تومان) برآورد شد. سنجه های سیمای سرزمین افزایش تکه تکه شدگی را نشان داد؛ به طوری که تعداد لکه های کشاورزی ۴۵ درصد و انسان ساخت ۲۱ درصد افزایش یافت. یافته های این پژوهش نشان می دهد که اگرچه تغییرات کاربری اراضی در منطقه غرب کرمان با افزایش تکه تکه شدگی سیمای سرزمین و گسترش مناطق انسان ساخت همراه بوده است، افزایش سطح باغات، مراتع و اراضی کشاورزی (به ویژه در اراضی بایر) توانسته است اثرات منفی را جبران کرده و منجر به ترسیب خالص مثبت کربن شود. تلفیق سیاست های حفاظتی با توسعه کشاورزی پایدار در اراضی کم بازده، راهبردی موثر برای حفظ ترسیب کربن در اکوسیستم های خشک و نیمه خشک محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

خدمات اکوسیستمی ، invest ، سنجه های سیمای سرزمین ، ارزش گذاری اقتصادی ، اکوسیستم های خشک و نیمه خشک