ارزیابی خرداقلیم شهری و راهبردهای بهبود آسایش حرارتی در اقلیم گرم و خشک (مطالعه موردی: شهر زاهدان)

کیفیت زیست پذیری شهری در اقلیم های گرم و خشک به شرایط خرداقلیمی وابسته است. تابش خورشید، رطوبت کم و پوشش گیاهی محدود بر کیفیت زندگی تاثیر دارد. بهبود آسایش حرارتی موجب ارتقاء تجربه فضاهای عمومی و افزایش تعامل اجتماعی می شود. این پژوهش با تمرکز بر بازار رسولی شهر زاهدان به عنوان نمونه ای با دمای بالا و پوشش گیاهی کم، به تحلیل تاثیر طراحی اقلیم محور بر زیست پذیری می پردازد. روش پژوهش شامل اندازه گیری های میدانی، پرسشنامه، پایش پوشش گیاهی و مصالح، و در نهایت مدل سازی خرداقلیمی با نرم افزار ENVI-met است. هدف، ارزیابی شرایط موجود و ارائه راهبردهای یکپارچه برای بهبود آسایش حرارتی و ارتقای کیفیت محیط شهری است. نتایج نشان می دهد که محدوده تقاطع رسولی در ساعات میانی روز با مقادیر بالای PET، سایه اندازی ناکافی و سطوح با آلبدوی پایین، دچار تنش حرارتی شدید است. تحلیل سناریوهای طراحی نشان می دهد که به کارگیری گونه های مقاوم به خشکی با تاج پوشش موثر، افزایش تراکم پوشش گیاهی، استفاده از مصالح بازتابنده و ایجاد سایه اندازی مصنوعی، می تواند دمای سطحی را تا حدود ۶ درجه سلسیوس کاهش دهد، میانگین دمای تابشی را تعدیل کند و دمای معادل فیزولوژیکی را ۲ تا ۳ درجه سلسیوس کاهش دهد. همزمان، بیشینه رطوبت نسبی در ساعات اوج تابش از ۳۵/۱۶ درصد به ۳۳ درصد افزایش یافته و در ساعات صبح نیز حداقل آن از ۳۸/۲۱ درصد به ۸۱/۱۹ درصد کاهش یافته است که مکانیزم خنک کننده تبخیری گیاهان را فعال و اثر مثبت آن بر شاخص های آسایش حرارتی مانند دمای معادل فیزیولوژیکی و شاخص جهانی اقلیم حرارتی را تقویت می کند. این تعامل همزمان کاهش دما و افزایش رطوبت نسبی، محدوده و مدت زمان آسایش حرارتی کاربران را بهبود می بخشد و نشان دهنده تاثیر موثر مداخلات طراحی شهری بر ارتقای زیست پذیری در فضاهای عمومی است. نتایج این مطالعه بر راهبردهای اقلیم محور و ادغام عناصر سبز در بهبود شرایط حرارتی فضاهای باز تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

خرداقلیم شهری ، پوشش گیاهی ، آسایش حرارتی ، استراتژی های کاهش