تدوین سناریوهای آینده توسعه فناوری های هوشمند آبیاری و مدیریت آب کشاورزی در استان کرمانشاه

چکیدهبحران آب و تشدید خشکسالی، ضرورت گذار از مدیریت سنتی منابع آب به سوی بهره گیری از فناوری های هوشمند در بخش کشاورزی را در استان کرمانشاه افزایش داده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی پیشران های کلیدی و تدوین سناریوهای آینده توسعه فناوری های هوشمند آبیاری و مدیریت آب کشاورزی در استان کرمانشاه انجام شد. نوآوری پژوهش حاضر در تلفیق تحلیل کیفی خبرگان، تحلیل ساختاری MICMAC و سناریونگاری برای تبیین آینده توسعه فناوری های هوشمند مدیریت آب کشاورزی در یک چارچوب اجتماعی – فناورانه است. داده های پژوهش از طریق ۷۴ مصاحبه عمیق با ۵۰ نفر از خبرگان شامل کشاورزان خبره، کارشناسان و مدیران شرکت های مجری، متخصصان طراحی و اجرای پروژه های مرتبط با فناوری های آب گردآوری و با استفاده از تحلیل محتوای متعارف/قراردادی تحلیل شد. براساس یافته های کیفی، ۲۴ معیار موثر بر آینده فناوری های هوشمند آب شناسایی و سپس با استفاده از تحلیل ساختاری MICMAC، میزان تاثیرگذاری و تاثیرپذیری متقابل آنها بررسی شد. نتایج نشان داد که در میان عوامل شناسایی شده، حکمرانی و قوانین حمایتی، هزینه انرژی و آب، وضعیت منابع آبی، خشکسالی و تغییرات اقلیمی، توسعه هوش مصنوعی و نقش شرکت های دانش بنیان مهم ترین پیشران های شکل دهنده آینده این حوزه هستند. انتخاب این شش پیشران بر مبنای جایگاه آنها در ساختار اثرات متقابل و اهمیت آنها در شکل دهی به وضعیت های آینده انجام گرفت. در مرحله سناریونویسی، برای هر یک از پیشران های کلیدی، وضعیت های آینده تعریف و ترکیبات سازگار آنها با استفاده از نرم افزار Scenario Wizard ارزیابی شد که در نهایت به شناسایی ۱۳ سناریوی سازگار منجر شد. در میان سناریوهای به دست آمده، سناریوی «فشار هزینه و سیاست های ناکارآمد» از بالاترین احتمال وقوع برخوردار بود؛ سناریویی که در آن افزایش هزینه آب و انرژی، ضعف حمایت های سیاستی و محدودیت منابع، مانع گسترش موثر فناوری های هوشمند می شود. در مقابل، نتایج نشان داد که توسعه هوش مصنوعی و شرکت های دانش بنیان، در صورت همراهی با اصلاح حکمرانی آب، سیاست های حمایتی و مدیریت پایدار منابع، می تواند زمینه ساز گذار به مدیریت هوشمند و کارآمد آب کشاورزی شود. بر این اساس، آینده فناوری های هوشمند آبیاری در استان کرمانشاه صرفا تابع پیشرفت فناوری نیست، بلکه به میزان هماهنگی میان فناوری، حکمرانی، اقتصاد آب و انرژی و شرایط اقلیمی وابسته است.

کلیدواژه ها:

آینده پژوهی ، فناوری های هوشمند آبیاری ، مدیریت آب کشاورزی ، سناریونگاری ، حکمرانی آب ، هوش مصنوعی