ارزیابی سندی متنی روایات فریقین در تعیین تاریخ نزول سوره حمد

زمان نزول «فاتحه الکتاب» از موضوعات به شدت اختلافی در میان روایات و گزارش های تاریخی قرآن است. مکی، مدنی، هم مکی و هم مدنی، و نیمی مکی نیمی مدنی بودن این سوره از دیدگاه های ارائه شده در این باره است. با این حال بیشتر گزارش های موجود و روایات به جا مانده از صحابه و تابعان، این سوره را مدنی دانسته و تنها در یک روایت منسوب به امام علی(ع) به مکی بودن آن اشاره شده است. با این حال مفسران بیشتر با تمسک به دلایلی مانند: تطبیق عبارت «سبعا من المثانی» بر سوره حمد، روایت «لاصلاه الا بفاتحه الکتاب» و نیز برخی تحریرهای مربوط به روایات آغاز نزول وحی، فاتحه الکتاب را مکی و جزو نخستین سوره های نازل شده دانسته اند. در حالی که نخستین روایات درباره مکی بودن این سوره با عبارت «نزلت فاتحه الکتاب بمکه» در اوایل قرن پنجم و در تفسیر ثعلبی آمده است. همچنین اعتبار قرائن مکی بودن این سوره به دلیل برخی اشکالات با تردید جدی مواجه است. این پژوهش با بررسی سندی و متنی روایات این باب به مدنی بودن سوره «فاتحه الکتاب» باورمند شده است. اعتبار سندی روایات ناظر بر مدنی بودن سوره «فاتحه الکتاب» و ضعف دلایل باورمندان به مکی بودن آن، از جمله قرائن تقویت کننده دیدگاه برگزیده است.

کلیدواژه ها:

فاتحه الکتاب" ، سوره حمد" ، مکی" ، " ، مدنی"