بازخوانی انتساب فعل فقر به خداوند در روایات؛ رویکردی تحلیل گرانه به اسناد و دلالت ها

فقر به عنوان یکی از چالش های همیشگی زندگی انسان، آثار عمیقی بر فرد و جامعه دارد و آموزه های دینی همواره بدان توجه داشته است. در برخی روایات اسلامی، فعل فقر به خداوند نسبت داده شده است. نوشتار حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی و روش کتابخانه ای، به ارزیابی سندی، دلالی و کارکردی مجموعه ای از این روایات پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می دهد، این روایات اگرچه از حیث سندی در مواردی ضعیف اند، اما به دلیل قوت برخی اسانید، مضمون مشترک و تعدد نقل، می توان مجموعه ی آن ها را از حیث دلالت، قابل پذیرش دانست. از نظر محتوایی، این روایات در هفت دسته جای می گیرند و همگی به فقر مالی و اقتصادی اشاره دارند. تحلیل دلالی و کارکردی این روایات نشان می دهد که هدف معصومان(ع) توصیه به فقر نبوده، بلکه تبیین حکمت الهی در ابتلای برخی بندگان خاص به فقر، با هدف امتحان، تربیت و رشد معنوی آنان بوده است. فقر در این روایات، حالتی فردی، استثنایی و ناظر به شرایط خاص تلقی شده و قابل تعمیم به وضعیت عمومی جامعه یا تایید فقر اجتماعی نیست. افزون بر این، آنچه در این روایات ستوده شده، صبر و شکر در برابر فقر است، نه اینکه خود فقر به عنوان یک وضعیت مطلوب به شمار آمده باشد.

کلیدواژه ها:

فقر ، انتساب فعل فقر به خداوند ، سبب صدور روایات ، فقر فردی