مبانی تفسیر ساختاری قرآن و واکاوی انتقادی چالش ها

: تفسیر ساختاری قرآن، به عنوان رویکردی نوین در مطالعات قرآنی، نیازمند تبیین مبانی اختصاصی است که تاکنون پژوهشی مستقل به بررسی نظام مند آن ها نپرداخته است. این خلا پژوهشی سبب شده موافقان و مخالفان، با استناد به ادله ناکافی، در تعیین جایگاه روش شناختی و اعتبار علمی آن دچار اختلافات اساسی شوند. مقاله حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی و بر اساس نقد ادله طرفین، به استخراج و نظام مندسازی داده ها از منابع تفسیری، علوم قرآنی و روایی پرداخته و سه مبنای کلیدی شامل «استقلال سوره به مثابه واحد تفسیری، تناسب آیات در چارچوب سوره و پیوند عمیق موضوعات در ساختار فراخطی» را به عنوان اصول بنیادین این روش معرفی کرده است. در بخش دوم به واکاوی انتقادی مهم ترین چالش های مبنایی مخالفان در چهار محور روش شناختی (نظریه کفایت سیاق)، تاریخی (گسستگی نزول و تفرق اسباب نزول)، ساختار سازی (سبک اقتضابی و پراکندگی مضامین) و معرفت شناختی (تعدد فهم و قرآن بسندگی) پرداخته شده است. این پژوهش با اثبات ناکارآمدی سیاق در تبیین شبکه کلان سوره، نقد سندی روایات ناظر به نزول مختلط، تبیین «روش مزجی» قرآن در اختلاط مفاهیم و طرح «نظام تشکیک در فهم» به همراه نقش تکمیلی داده های فرامتنی، نشان می دهد مبانی سه گانه با پشتوانه های قرآنی، تاریخی و عقلی مستحکم بوده و چالش های مطرح شده قادر به تقلیل اعتبار علمی این روش نیستند.

کلیدواژه ها:

مبانی تفسیری ، تفسیر ساختاری ، انسجام ساختار ، چالش های مبنایی ، شبکه موضوعی