تحلیل گفتمان مکان معراج پیامبراکرم(ص) در پرتو بینامتنیت قرآن کریم و کتاب مقدس

عروج پیامبران به عنوان سنتی الهی، در متون ادیان ابراهیمی جایگاه ویژه ای دارد. این پژوهش با تمرکز بر «مکان معراج» پیامبر اکرم (ص)، به تحلیل گفتمان آن در قرآن و کتاب مقدس می پردازد. پرسش آن است که آیا برای فهم بهتر وجود حقیقی یا مجازی این امکنه می توان میان تصویر مکان در روایت قرآنی معراج و روایات مشابه در کتاب مقدس رابطه ای بینامتنی یافت؟ این تحقیق با رویکردی تطبیقی-تحلیلی، با تکیه بر نظریه بینامتنیت و روش تحلیل گفتمان، به واکاوی متون می پردازد. یافته ها نشان می دهد گفتمان «مکان» در روایت معراج، سیری تکاملی از عینیت به تجرد را طی می کند: از «مسجدالاقصی» با نمادی از تثبیت جغرافیای مقدس، گذر از «ساحت آسمان» با دوگانه «خلق و امر» و رسیدن به «افق اعلی» به عنوان مرز معرفت و «سدرهالمنتهی» به عنوان نمادی از قرب الهی. کشف الگوی کلان «خدا_فاعل» نشان می دهد که قداست این مکان ها ذاتی نیست، بلکه برساخته کنش مستقیم الهی است. بنابراین، این امکنه در درجه اول «فضاهای رابط» و «سازه های گفتمانی» هستند که کارکرد آنها انتقال تجربه ای وحیانی و تعالی بخش به نبی و سپس پیروان است. نتیجه آن که رابطه بینامتنی پویا بین دو سنت وجود دارد و خوانش فیزیکی از مکان معراج، ناتوان از درک لایه های عمیق معناساز آن است. پیامد این تحقیق، تاکید بر کاربرد چارچوب های نظری مدرن برای تعمیق گفتگوی بین ادیانی و تبیین چگونگی شکل گیری جهان های معنایی دینی است.

کلیدواژه ها:

مسجدالاقصی ، بیت المقدس ، اورشلیم ، سدرهالمنتهی ، الافق الاعلی