طراحی الگوی مدیریت پایدار منابع آب کشاورزی در استان ایلام

مدیریت منابع آب، به عنوان راهکاری راهبردی و اقدامی اساسی در جهت دستیابی به امنیت آبی و توسعه پایدار، به ویژه در بخش کشاورزی، اهمیت ویژه ای دارد. در این راستا، در مناطق مختلف طرح ها، برنامه ها و الگوهای متفاوتی به اجرا درآمده است که یکی از پرکاربردترین آن ها چارچوب DPSIR است. ازاین رو، پژوهش حاضر از بعد هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، کیفی است که در آن با استفاده از تحلیل مضامین، ابعاد الگوی مدیریت پایدار منابع آب شناسایی شد. جامعه آماری پژوهش را کارشناسان و متخصصان حوزه آب در استان ایلام تشکیل دادند که ۱۶ نفر از آنان به شیوه هدفمند و با استفاده از تکنیک گلوله برفی انتخاب شدند. برای تحلیل روابط میان مولفه های نیروهای محرکه، فشار، وضعیت، اثرات و پاسخ، از چارچوب DPSIR استفاده شد. نتایج نشان داد که عامل «نیروهای محرکه» شامل مولفه های حمایت نهادی و پشتیبانی؛ عامل «فشار» شامل مولفه های اجتماعی، اقتصادی، طبیعی، زیرساختی و سیاستی؛ عامل «وضعیت» شامل مولفه های توسعه مبتنی بر آمایش سرزمین، تجمیع اراضی کشاورزی، اصلاح سیاست گذاری های کلان و بازنگری در قوانین کشور و همکاری و تعاملات در سطح ملی؛ عامل «اثرات» شامل مولفه های اکولوژیکی، اجتماعی و اقتصادی؛ و عامل «پاسخ» شامل مولفه های افزایش بهره وری عوامل و منابع تولید در بخش کشاورزی، حفاظت، سازماندهی و احیای منابع خاک، افزایش درآمد و توان اقتصادی تولیدکنندگان بخش کشاورزی، حفظ، احیا و بهره برداری بهینه از منابع آب در بخش کشاورزی، مدیریت تلفیقی آفات و بیماری های گیاهی و آموزش های کاربردی و مستمر است. در نهایت، پیشنهادهایی همچون اصلاح الگوی کشت، کاهش ضایعات محصولات کشاورزی، کاهش دوره حضور گیاه در مزرعه، توسعه کشت های گلخانه ای، توسعه خاک ورزی حفاظتی و ارائه آموزش های کاربردی و مستمر، متناسب با مولفه ها و نشانگرهای شناسایی شده، ارائه شد.

کلیدواژه ها:

امنیت آبی ، چارچوب DPSIR ، مدیریت پایدار ، منابع آب کشاورزی