تحلیل نشانه های بصری نقشه ها در نسخ جغرافیایی دوره اسلامی مطالعه موردی سه نسخه از کتاب المسالک و الممالک اصطخری(سده ۴ – ۱۰ ه.ق)

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 33

فایل این مقاله در 28 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JHIC-59-1_008

تاریخ نمایه سازی: 21 آبان 1405

چکیده مقاله:

نقشه ها در تمدن اسلامی فراتر از ابزارهای پیمایش جغرافیایی، متونی تصویری هستند که مفاهیم فرهنگی و نظام های نمادین زمانه را بازنمایی کرده اند. پژوهش حاضر با هدف خوانش نشانه های بصری و تحلیل ساختار تصاویر در سه نسخه خطی از کتاب المسالک و الممالک اثر اصطخری صورت گرفته است تا چگونگی انتقال مفاهیم جغرافیایی از طریق عناصر تصویری تبیین شود. این پژوهش در پی پاسخگویی به دو پرسش اصلی است: نخست اینکه رنگ و شکل چگونه در ساختار نقشه های نسخ المسالک و الممالک به انتقال مضامین جغرافیایی یاری رسانده اند؟ و دوم اینکه همگونی بصری و پیوند سبکی میان این نسخه ها با دیگر آثار مصور جغرافیایی تمدن اسلامی در بازه سده های ۴ تا ۱۰ هجری چگونه است؟ گردآوری مستندات متنی و تصویری از طریق منابع کتابخانه ای و با رویکردی تاریخی انجام شده و پژوهش به شیوه توصیفی - تحلیلی صورت گرفته است. طبق نتایج، نقشه نگاری در این نسخ، تابع یک نظام نشانه شناختی قراردادی است که در آن رنگ ها و شکل ها جایگاهی تعیین کننده دارند. مطالعه سه نسخه از کتاب المسالک و الممالک نشان داد که نقشه های هر سه نسخه دارای ویژگی های مشترکی از جمله رنگ پردازی نمادین، استفاده از نشانه های تصویری ثابت و شباهت برخی از عناصر و بافت ها با سنت های نگارگری هستند. علاوه بر این، مشخص شد دلایل کاربرد بسیاری از فرم هایی که منطبق با شکل پدیده های طبیعی نیستند، شبیه سازی عینی نبوده، بلکه این نشانه های تصویری (در قالب فرم های هندسی و غیرهندسی) در پی رساندن مفاهیم کلی فرهنگی حاکم بر منطقه و نه صرفا جانمایی پدیده های طبیعی بوده اند. در واکاوی تطبیقی این آثار با سایر نقشه نگاری های جغرافیایی سده های ۴ تا ۱۰ ه.ق (مانند نسخ صورالبلدان و صورالاقالیم)، نوعی همسویی ساختاری در قالب بصری مکتب بلخی ردیابی شد که بازنمای رمزگان های تثبیت شده و قواعد معرفت شناختی نقشه نگاری اسلامی است.

نویسندگان

علیرضا طاهری

استاد ، گروه تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران.

رعنا محمدزاده

دانشجو دکتری رشته تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران.

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • اصطخری، ابراهیم بن محمد(متعلق به قرن دهم هجری). محفوظ در ...
  • باستانی راد، حسن (۱۳۸۹). آموزش و پژوهش میان رشته ای ...
  • توانا، مینا؛ فرهمند، یونس (۱۳۹۶). المسالک و الممالک بکری: ارزیابی ...
  • رنان، کالین ا. (۱۳۹۲). تاریخ علم کمبریج، ترجمه حسن افشار، ...
  • شاه حسینی، پروانه (۱۴۰۳). جغرافیای تاریخی و نقشه خوانی در ...
  • عرب عامری، مصطفی؛ خلیلی فر، سمانه؛ حسینی، سیدمصطفی (۱۳۹۹). بررسی ...
  • صفی نژاد، جواد (۱۳۸۳). کهن شهرها تلخیص و بازنویسی کتاب ...
  • بررسی تطبیقی جغرافیای اقتصادی جهان اسلام در دو کتاب اشکال العالم (منسوب به جیهانی) و مسالک و ممالک اصطخری [مقاله ژورنالی]
  • کراچکوفسکی، ایگناتی یولیانوویچ (۱۳۸۴). تاریخ نوشته های جغرافیایی در جهان ...
  • ملکی گیساوندی، ساره؛ پورمند، حسنعلی (۱۳۹۶). تحلیل بصری نقشه های ...
  • نمایش کامل مراجع