ابن هیثم و بازتعریف استقراء در علوم طبیعی: گذار از قیاس ارسطویی به برهان تجربی
محل انتشار: پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی، دوره: 59، شماره: 1
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 24
فایل این مقاله در 24 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_JHIC-59-1_009
تاریخ نمایه سازی: 21 آبان 1405
چکیده مقاله:
این مقاله با روبکرد توصیفی - تحلیلی و روش تطبیقی، الگوی معرفت شناختی ارسطو و ابن هیثم را با تمرکز بر مفهوم علم، جایگاه مشاهده و تجربه و نسبت استقراء و برهان بررسی می کند. پرسش اصلی پژوهش این است که تفاوت این دو الگو در سازمان دهی فرآیند تولید و اعتبار معرفت علمی چیست. یافته های پژوهش نشان می دهد که تفاوت ارسطو و ابن هیثم را نمی توان به تقابل ساده میان قیاس و تجربه فروکاست؛ زیرا مشاهده و استقراء در اندیشه ارسطو و برهان و تحلیل عقلی در آثار ابن هیثم نیز جایگاهی اساسی دارند. در الگوی ارسطویی، مشاهده و تجربه نقطه آغاز معرفت اند، اما اعتبار نهایی علم از سازمان یافتن داده های حسی در قالب کلیات، برهان و تبیین علی حاصل می شود. در مقابل، ابن هیثم با بازتعریف جایگاه تجربه، آن را از مرحله ای مقدماتی در تولید معرفت به بخشی از فرآیند ارزیابی و اعتباربخشی نظریه تبدیل می کند. مفهوم «اعتبار» در آثار او، پیوندی میان مشاهده، آزمون، تحلیل ریاضی و برهان برقرار می سازد و امکان بازبینی نتایج را فراهم می کند. بررسی آثار نورشناختی ابن هیثم نشان می دهد که او میان شناخت ماهیت پدیده و تحلیل روابط قابل اندازه گیری آن تمایز می گذاشت و متناسب با ساختار و امکان های شناختی موضوع، از مشاهده، آزمون، تحلیل ریاضی و برهان بهره می گرفت. بر این اساس، نوآوری اصلی ابن هیثم نه کنار گذاشتن سنت برهانی، بلکه بازسازی نسبت میان مشاهده، تجربه و برهان و تغییر در معیار اعتبار معرفت علمی بود؛ تحولی که جایگاه او را در تاریخ تحول عقلانیت علمی برجسته می سازد
نویسندگان
نعیم شرافت
استادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران.
زهرا قمی اویلی
دانشجوی کارشناسی ارشد گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران.
مراجع و منابع این مقاله:
لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :