واقع گرایی و ناواقع گرایی در عرصه دیپلماسی ایرانی عصر قاجار (موردمطالعه: کنشگری هیئت ایرانی در کنفرانس صلح پاریس ۱۲۹۸ش/۱۳۳۷ق)

دیپلماسی ایرانی از دوران جدید تا به امروز به دلیل عوامل چندی، مانند نداشتن درک درست از سیاست جهانی، سایه سنگین تاریخ و البته آرمان گرایی و ایدئولوژی گرایی دچار آسیب ناواقع گرایی و ناواقع اندیشی بوده است. واقع گرایی در سیاست خارجی، بر ضرورت تناسب میان اهداف و راهبردها، انطباق منابع با توانایی ها و کنشگری مبتنی بر این مولفه ها دلالت دارد و در مقابل، ناواقع گرایی بر اختلاف و نداشتن تناسب بین اهداف و راهبرد ها در دیپلماسی دلالت دارد. کنفرانس صلح پاریس نمونه و مصداقی از تقابل و تعارض بین واقع گرایی و آرمان گرایی در سیاست گذاری و تصمیم سازی در عرصه دیپلماسی ایرانی بوده است. ایران پس از جنگ اول جهانی با انبوهی از شکست ها و اشغالگری ها و مشکلات متعدد اقتصادی و اجتماعی چشم به دنیای فردای پس از جنگ و برآمدن نهادهای بین المللی حامی ملت ها دوخته بود؛ ازاین رو، هیئتی را به کنفرانس صلح پاریس اعزام کرد تا این کنفرانس را به میدان کنشگری دیپلماتیک خود مبدل سازد. این مقاله با روش تحلیل تاریخی برآن است این پرسش را به بوته تحلیل قرار دهد که کنشگری هیئت ایرانی در کنفرانس صلح از دیدگاه واقع گرایی و ناواقع گرایی چگونه تحلیل می شود؟ و دستاوردهای آن را از این چشم انداز چگونه می توان ارزیابی کرد؟ دستاوردهای پژوهش بیان کننده آن است که حضور هیئت ایرانی در کنفرانس برخلاف ادعای بسیاری از پژوهندگان بدون دستاورد نبوده است. حضور در کنفرانس زمینه ورود ایران به جامعه جهانی را فراهم ساخت. حاکمیت ملی و استقلال کشور را به نهادهای بین المللی و کشورهای بزرگ جهان قبولاند. هرچند درزمینه امید به کنفرانس و قدرت های نوظهور خوش بینی غیرواقعی وجود داشته و استرداد سرزمینی و تغییرات مرزی از آرمان گرایی ایرانیان منشا می گرفت.

کلیدواژه ها:

واقع گرایی ، ناواقع گرایی ، دیپلماسی ایرانی ، قاجار ، کنفرانس صلح پاریس