چارچوب برازش محتوایی و تفسیرگرایانه حکمرانی هوش مصنوعی در موسسات مالی: با رویکرد نظریه داده بنیاد

نفوذ روزافزون نظام های هوشمند به قلمرو حسابداری و گزارشگری مالی، ضرورت بازاندیشی در مبانی نظری و چارچوب های عملی حکمرانی نهادی را اجتناب ناپذیر ساخته است. این مطالعه به بررسی و مدل سازی ساختاری تفسیری عوامل موثر بر حکمرانی هوش مصنوعی در موسسات مالی می پردازد. از نظر روش شناسی، این پژوهش اکتشافی و به لحاظ تحلیلی ترکیبی است، زیرا به دلیل فقدان چارچوب منسجم در خصوص حکمرانی هوش مصنوعی در موسسات مالی، از طریق تحلیل داده بنیاد با رویکرد گلیزر پرداخته و از مصاحبه با خبرگان استفاده می کند. سپس با بهره گیری از تحلیل دلفی، پایایی ابعاد شناسایی شده مورد بررسی قرار می گیرد و در نهایت، در بخش کمی، با استفاده از مدل سازی ساختاری تفسیری، تاثیرگذارترین ابعاد حکمرانی هوش مصنوعی در موسسات مالی تعیین می شود. جامعه آماری پژوهش شامل ۱۶ نفر از خبرگان دانشگاهی و اساتید حسابرسی صاحب نظر و دارای تجربه حرفه ای در حوزه مالی و فناوری در سال ۱۴۰۴ هستند که به صورت هدفمند و با رویکرد گلوله برفی انتخاب شدند. نتایج مطالعه در بخش کیفی ۴ مقوله کلان (شامل حاکمیت شرعی و نظارت تطبیقی، زیرساخت های اطلاعاتی و فناورانه، ارزیابی عملکرد و پاسخگویی، و تحول دیجیتال و راهبرد)، ۱۲ مولفه و ۱۰۶ مضمون مفهومی بود. از سوی دیگر، یافته های تحلیل ساختاری-تفسیری (ISM) در بخش کمی نشان داد که نظارت فناورانه به عنوان تاثیرگذارترین بعد حکمرانی هوش مصنوعی در موسسات مالی شناسایی شده است. نتایج این پژوهش می تواند به نهادهای نظارتی همچون تدوین کنندگان استانداردها کمک نماید، مطابق با رهنمودهای اجرای هوش مصنوعی و دستورالعمل های مرتبط با این حوزه، براساس استراتژی های مورد تاکید بر توسعه حکمرانی هوش مصنوعی در موسسات مالی، نسبت به تدوین چارچوب الزامات افشای الگوریتم محور، تعیین معیارهای شفافیت و قابلیت توضیح دهی مدل های هوشمند، و طراحی سازوکارهای نظارت فناورانه مبتنی بر استانداردهای بومی حسابداری و موازین شرعی رهنمودهایی را تدوین و اجرا نمایند.

کلیدواژه ها:

حکمرانی ، هوش مصنوعی ، موسسات مالی ، نظارت فناورانه ، استانداردها ، گزارشگری مالی ، اخلاق حرفه ای