بازتاب های حاکمیتی عدالت محوری در حکمرانی اسلامی؛ مطالعه مبتنی بر تحلیل مضمون متون دینی

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 41

فایل این مقاله در 25 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JISLM-2-2_003

تاریخ نمایه سازی: 21 آبان 1405

چکیده مقاله:

این پژوهش با هدف تبیین تحلیلی بازتاب های حاکمیتی عدالت محوری در حکمرانی اسلامی و ارائه دسته بندی سه بعدی از پیامدهای عدالت برای حاکم، با بهره گیری از روش تحلیل مضمون و مطالعه متون معتبر اسلامی (قرآن کریم، نهج البلاغه و منابع روایی معتبر) انجام شده است. با وجود جایگاه محوری عدالت در آموزه های اسلامی و تاکید گسترده پژوهش ها بر آثار اجتماعی آن، پیامدهای عدالت محوری بر خود حاکم، به خصوص در ساحت های شخصی، سیاسی- اجتماعی و معنوی، کمتر به صورت منسجم، مستقل و روشمند مورد بررسی قرار گرفته است؛ خلائی که پژوهش حاضر به دنبال پاسخگویی به آن است. یافته های پژوهش نشان می دهد که عدالت محوری در حکمرانی اسلامی، فراتر از یک الزام اخلاقی یا ابزار تنظیم روابط اجتماعی، به مثابه مسیری برای تعالی وجودی، تثبیت اقتدار مشروع و ارتقای جایگاه معنوی حاکم عمل می کند. براساس تحلیل مضامین استخراج شده، بازتاب های حاکمیتی عدالت محوری در سه بعد به هم پیوسته قابل تبیین است: در بعد شخصی- اخلاقی، عدالت ورزی به نشاط درونی، آراستگی اخلاقی، کمال وجودی، علو منزلت و کسب فضیلت برای حاکم می انجامد؛ در بعد سیاسی- اجتماعی، پیامدهایی چون بی نیازی از اعوان، تضعیف دشمنان، مصونیت از لغزش های راهبردی، اقتدار مدیریتی و استقلال سیاسی را به دنبال دارد؛ در بعد معنوی- اخروی نیز استجابت دعا، پاداش اخروی، تمجید الهی و گسترش رحمت الهی را برای حاکم عادل رقم می زند. در مجموع، عدالت محوری در حکمرانی اسلامی، سازوکاری چندلایه و بنیادین است که همزمان به پایداری سیاسی، مشروعیت اجتماعی و تعالی معنوی حاکم می انجامد و می تواند مبنایی نظری برای ارزیابی و بازطراحی الگوی حکمرانی عادلانه در نظام های اسلامی فراهم سازد.

نویسندگان

محمد بهرامی

استادیار، گروه قرآن و مطالعات اجتماعی، پژوهشکده اسلامی تمدنی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • قرآن کریم ...
  • نهج البلاغه ...
  • اخوان کاظمی، بهرام (بی تا). بررسی تطبیقی مفهوم عدالت در ...
  • ارسطو (۱۳۷۸). اخلاق نیکوماخوس. ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: طرح نو ...
  • افلاطون (۱۳۷۶). جمهوری. (چاپ دوم). ترجمه محمدحسن لطفی و رضا ...
  • بروجردی، سید حسین (۱۴۰۹ق). جامع احادیث الشیعه فی احکام الشریعه. ...
  • بهرامی، محمد (۱۴۰۳). تبیین پیامدهای حکومتی عدالت محوری در حکمرانی ...
  • تمیمی آمدی (بی تا). غرر الحکم و درر الکلم. (ج ...
  • حر عاملی (۱۴۱۴ق). وسائل الشیعه. (ج ۱، ۷). قم: آل ...
  • زید بن علی (بی تا). مسند زید بن علی. بیروت: ...
  • صدوق (بی تا). مصادقه الاخوان. کاظمین: مکتبه الامام صاحب الزمان(عج) ...
  • صدوق، محمد بن علی (۱۴۰۳ق/ الف). من لایحضره الفقیه. (ج۴، ...
  • صدوق، محمد بن علی (۱۴۰۳ق/ ب). ثواب الاعمال. قم: دارالشریف ...
  • صناعی نیا، امید (۱۳۹۸). عدالت در اسلام و غرب با ...
  • فیض کاشانی، محمدمحسن (۱۴۰۶ق). الوافی. (ج ۹). تحقیق ضیاءالدین حسینی. ...
  • قطب، سید (۱۳۸۵). عدالت اجتماعی در اسلام. ترجمه محمدعلی گرامی. ...
  • کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷ق). الکافی. (ج ۲). تحقیق غفاری. ...
  • لیثی واسطی، علی (بی تا). عیون الحکم والمواعظ. تحقیق بیرجندی. ...
  • ماکیاولی، نیکولو (۱۳۷۸). شهریار. ترجمه داریوش آشوری. تهران: آگاه ...
  • مطهری، مرتضی (۱۳۹۰). عدل الهی. تهران: صدرا ...
  • نوری طبرسی (۱۴۱۲ق). مستدرک الوسائل. (ج ۱۱). قم: موسسه آل ...
  • Rawls, J. (۱۹۷۱). A Theory of Justice. Cambridge, MA: Harvard ...
  • نمایش کامل مراجع