امت، ملت، مرز و تابعیت؛ بازسازی نظری با تاکید بر اندیشه سیاسی آیت الله خامنه ای

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 40

فایل این مقاله در 24 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JCKE-29-2_002

تاریخ نمایه سازی: 21 آبان 1405

چکیده مقاله:

مفهوم امت اسلامی، به دلیل ابتنا بر پیوند ایمانی و فراتر رفتن از مرزهای جغرافیایی، در ظاهر با الگوی دولت ملت و مفاهیم وابسته به آن، از جمله ملت، تابعیت و مرز، ناسازگار به نظر می رسد. این ناسازگاری ظاهری این پرسش را پدید می آورد که امت در اندیشه سیاسی آیت الله سیدعلی خامنه ای۱ چه نسبتی با ملت، دولت، تابعیت و مرز دارد و آیا تاکید بر هویت و مسئولیت امتی به نفی دولت ملی، عضویت حقوقی و حاکمیت سرزمینی می انجامد؟ پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از تحلیل مفهومی و بازسازی تفسیری آثار و بیانات آیت الله خامنه ای۱، این نسبت را بررسی کرده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که بخش مهمی از تعارض ادعاشده، ناشی از قرار دادن مفاهیمی در کنار یکدیگر است که به سطوح متفاوت جامعه سیاسی تعلق دارند؛ بر این اساس امت و ملت در سطح هویت جمعی، دولت در سطح سازمان سیاسی، تابعیت در سطح عضویت حقوقی و مرز در سطح قلمرو اعمال صلاحیت قرار می گیرند. در اندیشه آیت الله خامنه ای۱ هویت امتی جایگزین هویت ملی نیست، بلکه دایره تعلق و مسئولیت مسلمان را گسترش می دهد؛ ازاین رو هویت ملی و امتی قابل جمع اند. دولت نیز سازمان سیاسی اداره جامعه و تحقق نهادی ارزش هاست و امت محوری مستلزم نفی جمهوریت و نقش مردم نیست. تابعیت، رابطه ای حقوقی میان فرد و دولت و مستقل از عضویت ایمانی است؛ ازاین رو غیرمسلمان نیز می تواند عضو جامعه سیاسی و برخوردار از حقوق عمومی باشد. مرز نیز حد معتبر اعمال مستقیم حاکمیت دولت است؛ هرچند حدود نهایی تعلق و مسئولیت اسلامی را تعیین نمی کند؛ همچنین یافته ها نشان می دهد که سازگاری دولت ملت با امت افزون بر عدم تعارض مفهومی، نیازمند دو شرط ماهوی و شکلی است: در بعد ماهوی، پذیرش مرز و منافع ملی نباید به حذف مسئولیت های اسلامی و انسانی فرامرزی بینجامد و در بعد شکلی، تحقق این مسئولیت ها باید با رعایت اراده مردم، قانون و حاکمیت دولت صاحب قلمرو صورت گیرد؛ بنابراین الگوی چهارسطحی پژوهش نشان می دهد که گسترش قلمرو هویت و مسئولیت امتی، مستلزم گسترش قلمرو حاکمیت سیاسی یا نفی ملت، دولت، تابعیت و مرز نیست.

کلیدواژه ها:

امت اسلامی ، ملت ، دولت ملت ، تابعیت ، مرز ، آیت الله خامنه ای

نویسندگان

نجف لک زایی

استاد، گروه علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران.

هادی جلالی اصل

استادیار، گروه فقه سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران؛ استاد سطوح عالی، حوزه علمیه قم، قم، ایران.

امیر جلالی اصل

دانشجوی دکتری، گروه جامعه شناسی سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • قرآن کریم ...
  • ابن منظور، م. (۱۴۱۴ق). لسان العرب. (چاپ سوم؛ ج۱۲). بیروت: ...
  • افتخاری، ا.؛ اسدی، ع.ر.؛ نزهت، ا. (۱۳۹۳). ناسیونالیسم و هویت ...
  • اندرسون، ب. (۱۳۹۳). جماعت های تصوری: تاملاتی درباره منشا و ...
  • بشیریه، ح. (۱۳۸۰). آموزش دانش سیاسی: مبانی علم سیاست نظری ...
  • حمیری، ن. (بی تا). شمس العلوم ودواء کلام العرب من ...
  • خامنه ای، س.ع. (۰۱/۰۱/۱۳۹۷). بیانات در اجتماع زائران و مجاوران ...
  • خامنه ای، س.ع. (۲۵/۰۱/۱۳۹۷). بیانات در دیدار مسئولان نظام و ...
  • طباطبایی، س.م.ح. (۱۳۷۴). ترجمه تفسیر المیزان. (چاپ پنجم، ج.۲). س.م.ب. ...
  • مصلحی، ز.؛ اسلامی، س. (۱۴۰۳). نظریه امت اسلامی در اندیشه ...
  • نمایش کامل مراجع