واگرایی سیاسی کوفه و بصره در خلافت عثمان (۳۵-۲۳ق.)؛ تحلیلی بر پایه ترکیب قبیله ای و کارکرد فتوحات
محل انتشار: دو فصلنامه جستارهای تاریخی، دوره: 17، شماره: 2
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 42
فایل این مقاله در 26 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_HISTUDY-17-2_013
تاریخ نمایه سازی: 21 آبان 1405
چکیده مقاله:
شکلگیری واگرایی سیاسی بین دو شهر مهم نظامی بینالنهرین، کوفه و بصره، در دوران خلافت عثمانبنعفان (۲۳-۳۵ ق.) از مهمترین مسائل تاثیرگذار در حوادث صدر اسلام بوده است. این دو منطقه که در ابتدا با اهداف مشترک تحت خلافت عمر تاسیس شدند، در طول خلافت او، بهخصوص بحران سال ۳۵ ق. واکنشهای متضادی بروز دادند؛ بهطوری که کوفه به کانون اصلی مخالفت علیه خلیفه تبدیل شد، اما بصره عمدتا موضعی حمایتی یا منفعل در پیش گرفت. این مقاله با رویکردی تطبیقی-تحلیلی و با تمرکز بر مفهوم «واگرایی» بهعنوان چارچوب نظری، به بررسی ریشههای این تمایز میپردازد. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که دو عامل ساختاری در شکلگیری این واگرایی تعیینکننده بودهاند: ۱.ترکیب جمعیتی و قبیلهای؛ ساختار متعادل و یکدست بصره در مقابل ساختار تقابلی و ناهمگون کوفه. ۲.کارکرد فتوحات؛ موفقیتهای پیاپی و هویتساز بصره در دوره عثمان در مقابل احساس افول و محرومیت نسبی کوفه.۳. سطح راهبردی: انتخاب راهبرد وفاداری و انطباق توسط بصره در مقابل راهبرد تقابل و تغییر توسط کوفه. برایناساس، تحولات عصر عثمان را نمیتوان صرفا بر اساس انگیزههای دینی یا انتصابات قبیلهای تحلیل کرد، بلکه باید آن را نقطه اوج یک فرایند واگرایانه تدریجی دانست که ریشه در تفاوتهای ساختاری دو شهر داشت. کوفه به دلیل دارابودن هسته هویتساز معترض و زیان دیدن از سیاستهای جدید، به کانون تقابل تبدیل شد، حالآنکه بصره با بهرهمندی از همان سیاستها و فقدان چنین هستهای، وفاداری خود به خلافت را حفظ نمود.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
ابوالفضل سلمانی گواری
استادیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
محمد کربلایی حسنی
دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ اسلام، دانشگاه تهران، تهران، ایران
مراجع و منابع این مقاله:
لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :