مطالعه تطبیقی رابطه نظام انتخاباتی و مشارکت سیاسی در ایران و ترکیه (۲۰۲۲-۲۰۰۰)

نظام های انتخاباتی به عنوان سازوکارهای نهادی سازمان دهنده رقابت سیاسی، نقشی تعیین کننده در شکل دهی به الگوی مشارکت سیاسی شهروندان دارند. این پژوهش با استفاده از روش کتابخانه ای و تحلیل محتوای کیفی، به دنبال پاسخ به این پرسش بوده است که نظام انتخاباتی در ایران و ترکیه چه تاثیری بر میزان و کیفیت مشارکت سیاسی در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۲ داشته است؟ نتایج نشان می دهد که ایران و ترکیه دو الگوی متمایز را تجربه کرده اند؛ در ایران، نظام انتخاباتی اکثریتی و فردمحور با ضعف ساختاری احزاب، مشارکت را به امری «شرایط محور» تبدیل کرده که بیش از ساختار حقوقی، تابع سطح رقابت سیاسی و ادراک عمومی از اثرگذاری رای است؛ در نتیجه، مشارکت در این کشور با نوسان های قابل توجهی همراه بوده است. در مقابل، ترکیه با تکیه بر نظام تناسبی لیستی، سطح آستانه انتخاباتی بالا و محوریت «احزاب سیاسی»، چارچوبی سازمان یافته برای بسیج سیاسی فراهم کرده که به تثبیت سطح بالایی از مشارکت منجر شده است. با این حال، در هر دو کشور، کیفیت مشارکت با چالش مواجه است؛ در ایران، ماهیت «برنده-بازنده» نظام انتخاباتی و محدودیت های نهادی، بازنمایی کامل تنوع سیاسی را با چالش روبه رو کرده است و در ترکیه نیز، تمرکز قدرت به واسطه گذار به نظام ریاستی، و نقش تاثیرگذار رهبر حزب در معرفی نمایندگان، نشان می دهد که مشارکت انتخاباتی لزوما به معنای تحقق کامل کارکردهای دموکراتیک نیست. می توان گفت در حالی که نظام انتخاباتی در ترکیه از طریق «سازوکارهای حزبی» به مشارکت ثبات بخشیده، در ایران «اعتماد عمومی و فضای رقابتی» محرک اصلی مشارکت سیاسی شهروندان بوده است.

کلیدواژه ها:

جمهوری اسلامی ایران ، ترکیه ، نظام انتخاباتی ، مشارکت سیاسی ، اعتماد عمومی ، احزاب