تحلیل نهادی دولت پهلوی اول و ناکامی در گذار به دولت توسعه گرا با تاکید بر نظریه پیتر اوانز

چکیده: «دولت توسعه گرا» به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی در مطالعات توسعه، بر نقش دولت در هدایت و سامان دهی فرآیند توسعه تاکید دارد. در دوره پهلوی اول (۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰)، حکومت با اتخاذ مجموعه ای از سیاست ها از جمله تمرکز قدرت، تاسیس ارتش مدرن و توسعه ساختار بوروکراتیک، درصدد پیشبرد برنامه های توسعه ای برآمد. با وجود این تلاش ها، دولت مذکور نتوانست به الگوی نظری دولت توسعه گرا دست یابد. پرسش اصلی پژوهش این است که عوامل ناکامی دولت پهلوی اول در تحقق دولت توسعه گرا چه بوده است. پژوهش حاضر در چارچوب نظری دولت توسعه گرای پیتر اوانز (خودمختاری متکی به اجتماع) و با بهره گیری از روش تاریخی تحلیلی، به بررسی نسبت میان ساختار قدرت سیاسی و ظرفیت نهادی دولت در این دوره پرداخته است. نتایج تحقیق نشان می دهد که اگرچه دولت پهلوی اول اراده ای معطوف به توسعه داشت، اما به دلیل غلبه ساختار اقتدارگرای سیاسی، نبود سیاست گذاری منسجم و ناتوانی در ایجاد مشروعیت توسعه محور، امکان شکل گیری دولت توسعه گرا فراهم نشد. وجه نوآورانه این پژوهش در استفاده از مفهوم «خودمختاری متکی به جامعه» در چارچوب نظری پیتر اوانز است. برخلاف بسیاری از پژوهش های پیشین که دولت پهلوی اول را صرفا در قالب دولتی اقتدارگرا یا مدرن ساز تحلیل کرده اند، این مطالعه با تمرکز بر ظرفیت نهادی دولت و چگونگی ارتباط بوروکراسی با نیروهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، به تحلیل موانع نهادی تحقق دولت توسعه گرا در عصر پهلوی اول می پردازد. واژگان کلیدی: توسعه، دولت توسعه گرا، خودمختاری متکی به جامعه، پهلوی اول، پیتر اوانز

کلیدواژه ها:

توسعه ، دولت توسعه گرا ، خودمختاری متکی به جامعه ، پهلوی اول ، پیتر اوانز