بازاندیشی در اصول فقه اسلامی از منظر فمنیسم اسلامی راهکاری برای افزایش حضور زنان در سیاست

مسئله مشارکت سیاسی زنان در جوامع اسلامی، از جمله موضوعاتی است که در دهه های اخیر در کانون مباحث فقهی و اجتماعی قرار گرفته است. با وجود تصریح آموزه های اسلامی بر کرامت انسانی و اصل عدالت، همچنان برداشت های سنتی از برخی متون فقهی، نقش سیاسی زنان را محدود یا مشروط تلقی کرده اند. پژوهش حاضر با هدف بازاندیشی در اصول فقه اسلامی از منظر فمینیسم اسلامی و بررسی امکان تقویت حضور زنان در عرصه سیاست سامان یافته است. سوال اصلی پژوهش آن است که آیا می توان با بازخوانی و بازتفسیر اصول فقه اسلامی از منظر فمینیسم اسلامی، مبنایی نظری و فقهی برای افزایش مشارکت سیاسی زنان فراهم کرد؟ فرضیه پژوهش بر این مبنا استوار است که با بهره گیری از ظرفیت های درونی فقه اسلامی، به ویژه اجتهاد پویا، توجه به مقاصد شریعت و اصولی همچون عدالت، مصلحت و عرف، می توان قرائتی نو از احکام مرتبط با نقش اجتماعی و سیاسی زنان ارائه داد که با حضور فعال آنان در ساختارهای سیاسی سازگار باشد. روش پژوهش کیفی و با رویکرد توصیفی–تحلیلی است. داده ها از طریق مطالعه منابع کتابخانه ای، آثار فقهی و اندیشه های مرتبط با فمینیسم اسلامی گردآوری شده و سپس با تحلیل مفهومی و مقایسه ای، ظرفیت های فقه اسلامی برای بازتفسیر مشارکت سیاسی زنان مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که بسیاری از محدودیت های مطرح شده درباره نقش سیاسی زنان، بیش از آنکه مبتنی بر نصوص قطعی باشند، متاثر از شرایط تاریخی و تفاسیر سنتی اند. همچنین اصولی چون عدالت و مصلحت عمومی و تاکید مقاصد شریعت بر رفع تبعیض و تحقق خیر جمعی، امکان بازخوانی احکام مرتبط با مشارکت سیاسی زنان را فراهم می سازد. بر این اساس، بازتفسیر فقهی با رویکردی مقاصدی و عدالت محور می تواند زمینه نظری تقویت حضور زنان در عرصه سیاست را در چارچوب مبانی اسلامی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

فمینیسم اسلامی ، مشارکت سیاسی زنان ، بازاندیشی فقهی ، مقاصد شریعت ، عدالت ، اجتهاد پویا ، نقش اجتماعی زنان