ارزیابی ظرفیت بازآفرینی محور تاریخی–تجاری ارتش شمالی تبریز با تاکید بر اصول نوشهرگرایی و کیفیت محیط شهری
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 31
فایل این مقاله در 35 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_NTIGS-4-14_001
تاریخ نمایه سازی: 21 آبان 1405
چکیده مقاله:
محورهای تاریخی- تجاری به عنوان بخش مهمی از هویت و ساختار فضایی شهرها، نقش موثری در شکل گیری حیات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ایفا می کنند. با این حال، بسیاری از این محورها به دلیل فرسودگی کالبدی، کاهش کیفیت محیطی، غلبه حرکت سواره و تضعیف فضاهای عمومی با چالش های متعددی مواجه اند. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی ظرفیت بازآفرینی محور تاریخی–تجاری ارتش شمالی تبریز با تاکید بر اصول نوشهرگرایی و مولفه های کیفیت محیط شهری انجام شده است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی–تحلیلی است. داده ها از طریق مطالعات اسنادی، برداشت های میدانی و نظرسنجی تخصصی از ۴۸ نفر از اعضای هیئت علمی، متخصصان و کارشناسان حوزه های شهرسازی، معماری، برنامه ریزی شهری و مرمت شهری گردآوری شد. ابعاد اکولوژیکی، کالبدی، عملکردی، اجتماعی، ادراکی و مورفولوژیکی محدوده ارزیابی شد. نتایج نشان داد محور ارتش شمالی به دلیل برخورداری از بناهای تاریخی ارزشمند، تنوع کاربری، دسترسی مناسب و ظرفیت حضورپذیری، پتانسیل قابل توجهی برای بازآفرینی دارد. توسعه پیاده مداری، ساماندهی جداره ها، تقویت فضاهای عمومی، ارتقای خوانایی و کیفیت بصری، گسترش فعالیت های فرهنگی و گردشگری، افزایش پوشش گیاهی و بهبود ایمنی و امنیت، مهم ترین راهبردهای پیشنهادی هستند. در مجموع، نوشهرگرایی می تواند چارچوبی موثر برای بازآفرینی این محور با تاکید بر حفظ هویت تاریخی و ارتقای کیفیت محیط شهری باشد.
چکیده مبسوط فارسی
مقدمه
محورهای تاریخی–تجاری از مهم ترین فضاهای شهری به شمار می روند که نقش قابل توجهی در ساختار فضایی، پویایی اقتصادی، تعاملات اجتماعی و هویت فرهنگی شهرها ایفا می کنند. با این حال، بسیاری از این محورهای شهری در نتیجه شهرنشینی شتابان و توسعه خودرو محور، با مشکلاتی همچون فرسودگی کالبدی، تخریب محیط زیست شهری، آشفتگی بصری، تراکم ترافیکی و کاهش کیفیت فضاهای عمومی مواجه شده اند. این چالش ها موجب کاهش سرزندگی شهری و تضعیف هویت تاریخی بسیاری از بافت های سنتی و تاریخی شهرها شده است.نوشهرگرایی به عنوان یکی از رویکردهای معاصر برنامه ریزی و طراحی شهری، با هدف ایجاد محیط های شهری زیست پذیر، پیاده مدار، دارای کاربری های مختلط و انسان محور شکل گرفته است. این رویکرد بر دسترسی پذیری پیاده، فضاهای عمومی، اختلاط کاربری های زمین، پایداری محیطی، هویت شهری و تعاملات اجتماعی تاکید دارد. در این راستا، محور تاریخی–تجاری ارتش شمالی شهر تبریز به عنوان یکی از فضاهای مهم شهری، دارای ویژگی های ارزشمند تاریخی، فرهنگی، تجاری و اجتماعی است و ظرفیت قابل توجهی برای بازآفرینی و احیای شهری دارد.هدف پژوهش حاضر، شناسایی چالش های محیطی و فضایی محور ارتش شمالی و ارائه راهبردهای بازآفرینی شهری مبتنی بر اصول نوشهرگرایی، با هدف ارتقای کیفیت محیط شهری و تقویت کارکردهای اجتماعی و فرهنگی این محور است.
روش شناسی
این پژوهش از نظر روش، توصیفی–تحلیلی است. گردآوری داده ها از طریق مطالعات اسنادی، مشاهدات میدانی، برداشت های شهری، مستندسازی تصویری و مصاحبه های نیمه ساختاریافته انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل ۴۸ نفر از کارشناسان و متخصصان حوزه های برنامه ریزی شهری، طراحی شهری، معماری، بازآفرینی شهری و حفاظت از بافت های تاریخی بوده است.در این پژوهش، محور مورد مطالعه در قالب شش بعد اصلی شامل ابعاد اکولوژیکی، کالبدی، عملکردی، اجتماعی، ادراکی و مورفولوژیک ارزیابی شده است. اطلاعات گردآوری شده با استفاده از روش های ارزیابی کیفی و تحلیل های فضایی مورد بررسی قرار گرفت تا نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و چالش های موثر بر محدوده مطالعه شناسایی شود. بر اساس یافته های حاصل، راهبردهای بازآفرینی با تاکید بر اصول نوشهرگرایی و اهداف توسعه پایدار شهری تدوین گردید.
بحث و نتیجه گیری
یافته های پژوهش نشان می دهد که محور ارتش شمالی از ظرفیت قابل توجهی برای بازآفرینی شهری برخوردار است. موقعیت راهبردی، اهمیت تاریخی، فعالیت های تجاری، دسترسی مناسب و تنوع کاربری های موجود از مهم ترین ظرفیت های این محور محسوب می شوند. همچنین، وجود تعدادی از بناهای تاریخی ارزشمند و عناصر شاخص شهری، نقش مهمی در شکل گیری هویت و جذابیت این محدوده دارد.با این حال، پژوهش برخی چالش های اساسی موثر بر کیفیت محیط شهری را نیز شناسایی کرده است. این چالش ها شامل فرسودگی کالبدی نماهای ساختمان ها، کمبود زیرساخت های مناسب پیاده، آلودگی بصری، محدودیت فضاهای تجمع و مکث عمومی، کمبود فضاهای سبز، تراکم ترافیکی و غلبه حرکت وسایل نقلیه بر فعالیت های پیاده است. علاوه بر این، ضعف مبلمان شهری، کیفیت نامناسب منظر خیابانی و محدود بودن فعالیت های فرهنگی موجب کاهش جذابیت و سرزندگی کلی محور شده است.نتایج نشان می دهد که به کارگیری اصول نوشهرگرایی می تواند نقش موثری در بازآفرینی این محور داشته باشد. پیاده مداری به عنوان یکی از مهم ترین عوامل ارتقای کیفیت محیط شهری شناسایی شد. بهبود مسیرهای پیاده، کاهش سلطه خودرو و ایجاد فضاهای عمومی ایمن و دسترس پذیر می تواند موجب افزایش تعاملات اجتماعی و ارتقای سرزندگی شهری شود. همچنین، اختلاط کاربری ها و تنوع عملکردی می تواند به تقویت پایداری اقتصادی و تداوم فعالیت های شهری در ساعات مختلف شبانه روز کمک کند.از سوی دیگر، حفاظت و احیای بناهای تاریخی و عناصر میراث شهری می تواند موجب تقویت هویت مکانی و تداوم فرهنگی شود. ارتقای کیفیت بصری از طریق بهسازی نماها، بهبود منظر شهری و ساماندهی و هماهنگ سازی مبلمان شهری نیز می تواند به ایجاد محیطی جذاب تر و خواناتر منجر شود. توسعه زیرساخت های سبز و فضاهای باز عمومی نیز می تواند در بهبود آسایش محیطی، پایداری اکولوژیکی و افزایش رضایت شهروندان موثر باشد.
نتایج
نتایج پژوهش نشان می دهد که محور تاریخی–تجاری ارتش شمالی شهر تبریز از ظرفیت های قابل توجهی برای بازآفرینی شهری بر اساس اصول نوشهرگرایی برخوردار است. تلفیق توسعه پیاده محور، اختلاط کاربری های زمین، ارتقای فضاهای عمومی، حفاظت از میراث تاریخی، بهبود کیفیت محیطی و مشارکت اجتماعی می تواند به شکل چشمگیری کیفیت محیط شهری این محور را ارتقا دهد. چارچوب پیشنهادی بازآفرینی، علاوه بر کمک به حفظ هویت تاریخی و فرهنگی محور، می تواند موجب افزایش تعاملات اجتماعی، پویایی اقتصادی، پایداری محیطی و دلبستگی به مکان شود. بر این اساس، نوشهرگرایی می تواند به عنوان چارچوبی نظری و عملی برای احیای محورهای تاریخی–تجاری شهر تبریز و سایر شهرهای ایران که با چالش های مشابه مواجه هستند، مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
روح اله نمکی
گروه معماری و شهرسازی، واحد سراب، دانشگاه آزاد اسلامی، سراب ، ایران