ارزیابی نقش مدیریت یکپارچه شهری در موفقیت طرح های بازآفرینی شهری (مطالعه موردی: منطقه ۱ شهرداری کرج)
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 36
فایل این مقاله در 25 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_NTIGS-4-14_006
تاریخ نمایه سازی: 21 آبان 1405
چکیده مقاله:
بافت های ناکارآمد شهری از مهم ترین چالش های توسعه پایدار شهری در کلان شهرهای ایران به شمار می روند و مشکلاتی نظیر فرسودگی کالبدی، ضعف زیرساخت ها، کاهش کیفیت زندگی، آسیب های اجتماعی و ناپایداری اقتصادی را به همراه دارند. یکی از مهم ترین موانع موفقیت برنامه های بازآفرینی این بافت ها، نبود هماهنگی میان نهادهای مدیریت شهری و ضعف در یکپارچگی تصمیم گیری است. هدف این پژوهش، ارزیابی نقش مدیریت یکپارچه شهری در موفقیت برنامه های بازآفرینی بافت های ناکارآمد منطقه یک شهرداری کرج است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی است. داده های مورد نیاز از طریق پرسشنامه محقق ساخته و با مشارکت ۱۰۸ نفر از مدیران و کارشناسان حوزه مدیریت شهری گردآوری شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون های آماری، همبستگی پیرسون، رگرسیون چندمتغیره و مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) با استفاده از نرم افزارهای SPSS و AMOS بهره گرفته شد. یافته های پژوهش نشان دادند که مدیریت یکپارچه شهری در منطقه مورد مطالعه از وضعیت نسبتا مطلوبی برخوردار است و اثر مثبت و معناداری بر ابعاد بازآفرینی شهری دارد. نتایج مدل معادلات ساختاری نشان داد که بیشترین تاثیر مدیریت یکپارچه شهری مربوط به بازآفرینی اجتماعی (۷۲/۰=β)، سپس کالبدی (۶۸/۰=β) و در نهایت اقتصادی (۵۴/۰=β) است. نتیجه گیری پژوهش نشان می دهد که تقویت هماهنگی نهادی، انسجام برنامه ریزی، پاسخگویی و مشارکت ذی نفعان می تواند نقش تعیین کننده ای در ارتقای موفقیت برنامه های بازآفرینی شهری داشته باشد. از این رو، استقرار نظام مدیریت یکپارچه شهری به عنوان یکی از پیش نیازهای تحقق بازآفرینی پایدار در بافت های ناکارآمد شهری پیشنهاد می شود.
چکیده مبسوط فارسی
مقدمه
بافت های ناکارآمد شهری یکی از مهم ترین چالش های توسعه شهری در ایران به شمار می روند و گسترش آن ها پیامدهایی همچون فرسودگی کالبدی، ضعف زیرساخت های شهری، کاهش کیفیت محیط زندگی، آسیب های اجتماعی و رکود اقتصادی را به همراه داشته است. در دهه های اخیر، رویکرد بازآفرینی شهری به عنوان راهکاری جامع برای ارتقای کیفیت زندگی ساکنان، بهبود شرایط کالبدی، اجتماعی و اقتصادی و تحقق توسعه پایدار شهری مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، تجربه اجرای برنامه های بازآفرینی در بسیاری از شهرهای کشور نشان می دهد که نبود هماهنگی میان سازمان های مسئول، موازی کاری نهادی، ضعف در تصمیم گیری مشترک و نبود مدیریت یکپارچه از مهم ترین عوامل کاهش اثربخشی این برنامه ها محسوب می شود. مدیریت یکپارچه شهری با ایجاد هماهنگی میان دستگاه های اجرایی، انسجام در برنامه ریزی، افزایش پاسخگویی و مشارکت ذی نفعان، می تواند زمینه تحقق موفق برنامه های بازآفرینی شهری را فراهم سازد. منطقه یک شهرداری کرج نیز به دلیل وجود بخش هایی از بافت های ناکارآمد و ضرورت ارتقای کیفیت محیط شهری، یکی از مناطق مهم برای بررسی نقش مدیریت یکپارچه در موفقیت برنامه های بازآفرینی محسوب می شود. هدف اصلی این پژوهش، بررسی نقش مدیریت یکپارچه شهری در بازآفرینی بافت های ناکارآمد منطقه یک شهرداری کرج و تعیین میزان اثرگذاری آن بر ابعاد کالبدی، اجتماعی و اقتصادی بازآفرینی شهری است.
روش شناسی
پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی است. جامعه آماری تحقیق شامل مدیران، کارشناسان و متخصصان حوزه مدیریت شهری مرتبط با منطقه یک شهرداری کرج بود. اطلاعات مورد نیاز از طریق پرسشنامه محقق ساخته جمع آوری شد و در مجموع ۱۰۸ پرسشنامه معتبر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. پرسشنامه پژوهش شامل ۲۳ گویه در چهار بعد اصلی بود. مدیریت یکپارچه شهری با هشت شاخص شامل هماهنگی نهادی، وضوح وظایف، انسجام برنامه ریزی، جلوگیری از موازی کاری، یکپارچگی برنامه ریزی، پاسخگویی، نظارت و کنترل و اعتماد نهادی اندازه گیری شد. همچنین بازآفرینی شهری در سه بعد کالبدی، اجتماعی و اقتصادی مورد ارزیابی قرار گرفت. برای تحلیل داده ها ابتدا آمار توصیفی و آزمون نرمال بودن داده ها انجام شد. سپس از آزمون t تک نمونه ای برای ارزیابی وضعیت شاخص ها، ضریب همبستگی پیرسون برای بررسی روابط میان متغیرها، رگرسیون چندمتغیره برای تعیین میزان اثرگذاری شاخص ها و در نهایت مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) در نرم افزارهای SPSS و AMOS جهت آزمون مدل مفهومی پژوهش استفاده شد.
بحث و نتیجه گیری
نتایج آزمون t تک نمونه ای نشان داد که مدیریت یکپارچه شهری با میانگین ۰۵۵/۳ در وضعیت نسبتا مطلوب قرار دارد. در میان ابعاد بازآفرینی شهری، بعد اجتماعی با میانگین ۰۷۶/۳ بهترین وضعیت را داشته، بعد کالبدی با میانگین ۹۱۸/۲ در سطح متوسط و بعد اقتصادی با میانگین ۷۳۲/۲ ضعیف ترین وضعیت را نشان داده است. نتایج تحلیل همبستگی پیرسون نشان داد که تمامی شاخص های مدیریت یکپارچه شهری با ابعاد مختلف بازآفرینی شهری دارای رابطه مثبت و معنادار هستند. بیشترین همبستگی میان هماهنگی نهادی و بازآفرینی اجتماعی مشاهده شد که اهمیت تعامل و هماهنگی میان سازمان های مسئول را در ارتقای سرمایه اجتماعی و مشارکت شهروندان نشان می دهد. تحلیل رگرسیون چندمتغیره نیز بیانگر آن بود که مدیریت یکپارچه شهری توانسته است ۶۷ درصد از تغییرات بعد اجتماعی، ۶۳ درصد از تغییرات بعد کالبدی و ۵۴ درصد از تغییرات بعد اقتصادی را تبیین کند. در میان شاخص های مدیریت یکپارچه، هماهنگی نهادی و انسجام برنامه ریزی بیشترین نقش را در بهبود ابعاد مختلف بازآفرینی شهری ایفا کردند. نتایج مدل معادلات ساختاری نیز برازش مناسب مدل مفهومی را تایید کرد (CFI=۰.۹۶، TLI=۰.۹۵، RMSEA=۰.۰۵۴، χ&sup۲;/df=۱.۹۲). ضرایب مسیر نشان داد که مدیریت یکپارچه شهری اثر مستقیم، مثبت و معناداری بر هر سه بعد بازآفرینی شهری دارد. بیشترین اثر مربوط به بعد اجتماعی (۷۲/۰=β)، سپس بعد کالبدی (۶۸/۰=β) و در نهایت بعد اقتصادی (۵۴/۰=β) بود.
نتایج
نتایج پژوهش نشان می دهد که مدیریت یکپارچه شهری یکی از عوامل کلیدی موفقیت برنامه های بازآفرینی بافت های ناکارآمد شهری است. هرچه هماهنگی میان نهادهای مسئول، انسجام برنامه ریزی، شفافیت، پاسخگویی و مشارکت ذی نفعان افزایش یابد، امکان تحقق اهداف بازآفرینی شهری نیز بیشتر خواهد شد. یافته های تحقیق نشان داد که اگرچه وضعیت مدیریت یکپارچه شهری در منطقه مورد مطالعه نسبتا مطلوب است، اما بعد اقتصادی بازآفرینی همچنان با چالش های جدی مواجه بوده و نیازمند سیاست های حمایتی، جذب سرمایه گذاری و تقویت فعالیت های اقتصادی محلی است. همچنین تقویت مشارکت شهروندان، ارتقای اعتماد نهادی، کاهش موازی کاری سازمانی و توسعه نظام مدیریت یکپارچه می تواند زمینه تحقق بازآفرینی پایدار در بافت های ناکارآمد شهری را فراهم سازد.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
اصغر کاظمی
دانشجوی دکترای جغرافیا وبرنامه ریزی شهری، واحد یادگار امام (ره)، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
پروانه زیویار
گروه جغرافیاوبرنامه ریزی شهری، واحد یادگار امام (ره)، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
عباس معروف نژاد
گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد ماهشهر، دانشگاه آزاداسلامی، ماهشهر، ایران