زائوم در ادبیات فارسی و عربی: مطالعه موردی دو قصیده «هر چه کنی بکن» از شوریده شیرازی و «صوت صفیر البلبل» از اصمعی

سال انتشار: 1402
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 28

فایل این مقاله در 18 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_CLQAN-20-77_007

تاریخ نمایه سازی: 21 آبان 1405

چکیده مقاله:

یکی از مباحث نوین در تحلیل فرمالیستی که به بررسی و واکاوی اشعار و متون می پردازد، زائوم است. اصطلاح زائوم به واژه هایی اطلاق می شود که فاقد معنا هستند و از منطق زبانی عدول کرده، اما در عین حال با ایجاد موسیقی در شعر موجب برانگیختن عاطفه در خواننده می شوند. در زائوم، اصوات همیشه از معنا گسترده ترند. هدف اصلی این پژوهش، بررسی و تحلیل کاربرد زائوم در این نمونه ها از اشعار عربی و فارسی است تا روشن شود نقش این مفهوم در ادبیات این دو زبان و ارتباط آن با سبک و ساختار شعر مشخص شود. لذا مسئله این پژوهش بررسی دو قصیده «هر چه کنی بکن» از شوریده شیرازی و «صوت صفیر البلبل» از اصمعی و نقش زائوم در اشعار این دو شاعر است. پژوهش حاضر درصدد است با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و برپایه مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی به بررسی مفهوم زائوم در ادبیات فارسی و عربی بپردازد. برآیند این پژوهش نشان می دهد که این دو شاعر، اصوات زبان را در خدمت موسیقی کلام به کار گرفتند و واژه های جدیدی را خلق کردند، به گونه ای که در عین دوری از روزمرگی و تکرار، احساسات و عواطف مخاطب را برمی انگیزند و خواننده را به خود جذب می کنند. آنها با استفاده از زائوم در سطح کلمه در سه نوع نشانه شناسیک، صرفی و آواشناسیک در کنار جادوی همنشینی کلمات و موسیقی، اوج خلاقیت هنری خود را در زمینه به نمایش گذاشته اند و موسیقی بیرونی یا وزن شعر را با کمک زائوم گسترش داده اند و جنبه موسیقیایی شعر را نسبت به جنبه معنوی برجسته تر ساخته اند؛ جز آن که هدف شوریده، برانگیختن عواطف محبوب بوده است و اصمعی، هدف ایجاد سرگرمی و نشاط را دنبال می کرده است.

نویسندگان

صابره سیاوشی

دانشیار گروه زبان و ادبیات و عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

محمدصالح کرمی

دانش آموخته گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران