تبیین جایگاه معرفت نفس در تحقق فنای عرفانی از دیدگاه ابن عربی و علامه طباطبایی
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 44
فایل این مقاله در 20 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_KALAM-16-3_004
تاریخ نمایه سازی: 21 آبان 1405
چکیده مقاله:
عرفان اسلامی همواره بر اهمیت معرفت نفس یا خودشناسی به عنوان راهی برای شناخت خداوند و رسیدن به فنای فی الله تاکید کرده است. در این مقاله که با رویکردی توصیفی تحلیلی و تطبیقی نگاشته شده است، دیدگاه دو متفکر برجسته یعنی محیی الدین ابن عربی و علامه سید محمدحسین طباطبایی درباره جایگاه معرفت نفس در تحقق فنای عرفانی تبیین شده است. ابتدا با استناد به منابع اصلی نظیر فصوص الحکم و الفتوحات المکیه ابن عربی و نیز تفسیر المیزان و رساله ولایه علامه طباطبایی، اهمیت خودشناسی در سیر و سلوک و حدیث نبوی «من عرف نفسه فقد عرف ربه» بررسی شده است. سپس نقش معرفت نفس در نظام فکری ابن عربی (با تاکید بر مبانی هستی شناختی او مانند وحدت وجود و مفهوم انسان کامل) و در نظام فکری علامه طباطبایی (با تاکید بر مبانی فلسفی او همچون علم حضوری و شهود فقر وجودی انسان) به صورت جداگانه تحلیل گردیده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هر دو متفکر، معرفت نفس را کلید وصول به حقیقت توحیدی و شرط اساسی فنای سالک در حق می دانند؛ با این تفاوت که ابن عربی به یگانگی وجود و عدم استقلال نفس از حق تعالی تصریح نموده و هر گونه وجود انگاشتن برای سالک را نوعی شرک می شمارد، در حالی که علامه طباطبایی بر حضوری بودن شناخت نفس و ملازمت آن با خداشناسی تاکید کرده و فنای عارف را به معنای رهایی از تعلقات و اوصاف محدودکننده نفس در سایه توحید و ولایت الهی تفسیر می کند. در نهایت، ضمن مقایسه تطبیقی اشتراکات و افتراقات این دو دیدگاه، به کاربردهای تربیتی و فلسفی موضوع پرداخته شده و نشان داده می شود که آموزه معرفت نفس و فنای فی الله می تواند در معنویت معاصر الهام بخش باشد.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
لطیفه رضائی نسب
دانشجوی دکتری، گروه عرفان اسلامی واندیشه امام خمینی(ره) ، دانشکده حقوق، الهیات وعلوم سیاسی ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
سید حاتم مهدوی نور
دانشیار گروه معارف اسلامی، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
حسن مهدی پور
استادیار گروه عرفان اسلامی،پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی،تهران، ایران