تحلیل انتقادی دیدگاه دکتر سروش درباره تاریخمندی قرآن (مطالعه موردی آیه ۱۰۱ و ۱۰۲ سوره مائده)

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 26

فایل این مقاله در 20 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_KALAM-16-3_006

تاریخ نمایه سازی: 21 آبان 1405

چکیده مقاله:

ادعای تاریخ مندی قرآن و تبعیت محتوای آن از واقعیت های عینی زمان نزول، دارای مبانی و ادله عامی است که در منابع متعددی مورد نقد قرار گرفته است. در این میان، گاهی ادله خاصی از خود قرآن برای اثبات این نظریه ارائه می شود. این مقاله به بررسی یکی از این موارد که از سوی دکتر سروش مطرح شده، می پردازد. خداوند متعال مطابق با لوح محفوظ، تعالیم مورد نیاز بشر را در بستری خاص نازل نموده است. اسباب نزول و درخواست های مردم عصر نزول اگر چه بستر ابلاغ این آیات به بشر را فراهم نموده اند، اما در محتوای آنها دخالتی نداشته و از منظر فلسفی، علت تامه نزول آیات محسوب نمی شوند. قائلان به تاریخ مندی قرآن معتقدند: سوالات مردم، وقایع و اتفاقات عصر نزول، سبب نزول آیات شده اند؛ به گونه ای که اگر این وقایع رخ نمی داد و یا وقایع دیگری جایگزین می شد، محتوای آیات قرآن نیز متفاوت می بود. اینان برای اثبات ادعای خود به برخی شواهد و مصادیق شان نزول آیات استناد کرده اند. آیات ۱۰۱ و ۱۰۲ سوره مائده از جمله شواهدی است که مورد استناد دکتر سروش قرار گرفته است. در این پژوهش با روش کتابخانه ای و با مراجعه به شان نزول آیات از دیدگاه روایات، مفسران و قواعد تفسیری، این ادعا تحلیل شده و مبتنی بر مدعیات دکتر سروش در منابع متنی و گفتاری وی ارزیابی می شود. با تحلیل آیات مذکور و بررسی شان نزول آنها و نیز روایات مرتبط، روشن می شود که ادله ذکر شده از سوی وی برای اثبات تاریخ مندی قرآن کافی نیست و با اشکالات متعددی روبروست.

نویسندگان

محمد عرب صالحی

عضو هیات علمی گروه منطق فهم دین، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران

علیرضا یعقوبی

طلبه سطح چهار رشته کلام جدید، حوزه علمیه خراسان، مدرسه علمیه عالی نواب، مشهد