عقلانیت باور دینی و خودبنیادی زبان دین: مطالعه تطبیقی دیدگاه برند بلانشارد و لودویگ ویتگنشتاین
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 80
فایل این مقاله در 24 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_KALAM-16-3_012
تاریخ نمایه سازی: 21 آبان 1405
چکیده مقاله:
مسئله امکان سخن گفتن معنادار و عقلانی از خدا، همواره از کانونی ترین مناقشات در فلسفه دین بوده است. در این میان، برند بلانشارد، به عنوان میراث دار سنت ایده آلیسم عقلانی، بر آن است که باور به خدا تنها در صورتی پذیرفتنی است که در ترازوی یک نظام عقلانی ضروری سنجیده شود و بیرون از این ساختار، سخن گفتن از خدا فاقد وجاهت معرفتی خواهد بود. در قطب مقابل، لودویگ ویتگنشتاین، ابتدا در رساله منطقی-فلسفی با اعلام «ناگفتنی» بودن امر متعالی و سپس در دوره متاخر فکری خود، با طرح مفهوم «بازی های زبانی»، اساسا گزاره های دینی را از حیطه داوری عقل نظری بیرون می برد و آن را «نحوه ای از زندگی» می داند که معنا و توجیه خود را در درون اجتماع ایمانی می یابد. این مقاله با روش تطبیقی، به طرح رویارویی این دو دیدگاه متضاد می پردازد. پرسش پژوهشگر آن است که آیا می توان از خدا به طور عقلانی سخن گفت، یا زبان دین محصور در قواعد خودبنیاد یک بازی زبانی است؟ یافته های مقاله نشان می دهد که نقد ویتگنشتاینی، الهیات عقلانی بلانشارد را با چالش جدی خصوصی شدن ایمان مواجه می کند، اما در مقابل، طرد کامل توجیه عقلانی از سوی رویکرد ویتگنشتاینی، امکان دفاع از دعاوی دینی در سپهر عمومی و گفتگوی ادیان را به شدت تضعیف می کند. نتیجه آنکه، هرچند رویکرد ویتگنشتاین توصیفی واقع بینانه از «کارکرد» زبان دین ارائه می دهد، اما نیاز به نوعی «عقلانیت حداقلی» برای پرهیز از نسبیت و انزوای گفتمانی دین، همچنان جایگاه مدل عقلانی بلانشارد را به مثابه یک سنجه انتقادی حفظ می کند.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
نسیم زارعی
دانشجوی دکتری گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
محمد رضا شمشیری
گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
مهدی دهباشی
گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران