تحلیل رهیافت های احمد اشرف درباب موانع توسعه یافتگی ایران

هدف: هدف پژوهش پیش رو، بررسی و ارزیابی دیدگاه احمد اشرف، در ارتباط با تبیین و توصیف عوامل تاریخی توسعه نیافتگی تاریخی ایران بوده­ است. تئوری های شیوه تولید آسیایی، جامعه آبی ویتفوگل و پاتریمونیال وبر، سه رویکرد تاثیرگذار بر نگرش احمد اشرف می باشد، بر اساس نظریه شیوه تولید آسیایی و جامعه آبی، شرایط جغرافیایی و اقلیمی در شکل­ گیری نظامات اجتماعی و سیاسی بیشترین تاثیر را دارا می­باشد.روش پژوهش: روش پژوهش در مقاله حاضر، توصیفی و تحلیل محتوایی- تاریخی رویکرد احمد اشرف در باب موانع توسعه یافتگی به شیوه استخراج داده های از شواهد و منابع تاریخی بوده است.یافته ها: نتایج این پژوهش نشان می­دهد که با وجود کاستی­های روشی و محتوایی پژوهشهای اشرف؛ رویکرد وی در باب توسعه­ نیافتگی تاریخی ایران؛ به تاثیرگذاری عوامل مختلفی از جمله مولفه های جغرافیایی، عدم استقلال نهادهای شرقی، عدم استقلال اصناف، فقدان شکل گیری طبقه تجار مستقل و قدرتمند، تهاجم ایلات و اقوام، ناامنی، استبداد داخلی و استعمار خارجی در صورت ­بندی اجتماعی جامعه ایران اشاره دارد. با این حال وجه غالب تبیین­های مورد نظر وی، مبتنی بر تئوری پاتریمونیال بوده است.نتیجه گیری: نظریه­ احمد اشرف به مفهوم تئوری نظام پاتریمونیال وبر معطوف بوده است، اما وی علاوه بر الگوبرداری از نظریه ­های ماکس­وبر، از نظریه شیوه تولید آسیایی مارکس در تبیین ساخت اقتصادی- اجتماعی ایران نیز بهره برده است؛ در واقع وی از شیوه ترکیبی(تولید آسیایی مارکس و شیوه حاکمیت موروثی وبر)، برای تحلیل توسعه­ نیافتگی تاریخ ایران استفاده نموده است.

کلیدواژه ها:

توسعه نیافتگی ، احمد اشرف ، ایران ، قاجار ، پاتریمونیال