<span lang="AR-SA">تحلیل مکانی<span lang="AR-SA">–<span lang="AR-SA">زمانی تغییرات پوشش گیاهی در استان آذربایجان شرقی ایران طی یک دوره ۲۲ ساله با استفاده از داده های <span dir="LTR">MODIS <span lang="AR-SA">و مدل های آماری پیشرفته

هدف:پوشش گیاهی به عنوان یکی از مهم ترین شاخص های سلامت اکوسیستم، نقش تعیین کننده ای در پایداری محیط زیست، تنظیم چرخه های اقلیمی، حفاظت خاک و مدیریت منابع آب دارد. مناطق کوهستانی خشک و نیمه خشک ایران، به ویژه استان آذربایجان شرقی، به دلیل حساسیت بالا نسبت به تغییرات اقلیمی، کاهش بارش، افزایش دما و فشارهای انسان زاد، در معرض ناپایداری های اکولوژیکی قرار دارند. مواد و روش ها:در این پژوهش از تصاویر ماهواره ای MODIS )محصول MOD۱۳Q۱ نسخه ۶( برای استخراج شاخص تفاضل نرمال شده پوشش گیاهی (NDVI) استفاده شد. پردازش داده ها با استفاده از نرم افزارهای ArcGIS، MATLAB و Minitab انجام شد. برای تحلیل تغییرات پوشش گیاهی، شاخص NDVI بر اساس نسبت بازتاب باند فروسرخ نزدیک و باند قرمز محاسبه گردید. سپس به منظور بررسی ساختار آماری و فضایی داده ها، از آزمون کولموگروف–اسمیرنوف (KST) جهت ارزیابی نرمال بودن توزیع داده ها، تحلیل مولفه های اصلی (PCA) برای کاهش ابعاد داده ها و شناسایی الگوهای غالب زمانی، و مدل رگرسیون وزندار جغرافیایی (GWR) برای تحلیل روابط مکانی بین پوشش گیاهی، ارتفاع و بارش استفاده شد. همچنین آزمون های همگنی نظیر Pettitt و Standard Normal Homogeneity نیز برای ارزیابی پایداری زمانی داده ها به کار گرفته شدند. نتایج و بحث:نتایج پژوهش نشان داد که پوشش گیاهی استان آذربایجان شرقی طی دوره مورد مطالعه دارای روند افزایشی ملایمی بوده است، به گونه ای که میانگین نرخ تغییرات سالانه NDVI از ۰٫۱۶۶ درصد در دوره ۲۰۰۰–۲۰۰۹ به ۰٫۱۹۲ درصد در دوره ۲۰۱۰–۲۰۲۲ افزایش یافته است. با وجود این روند مثبت، تحلیل های آماری بیانگر ناپایداری قابل توجه اکولوژیکی در منطقه بودند. آزمون کولموگروف–اسمیرنوف نشان داد که توزیع NDVI در اکثر ماه ها از توزیع نرمال تبعیت نمی کند و این موضوع بیانگر حساسیت شدید پوشش گیاهی منطقه نسبت به تنش های اقلیمی و محیطی است. تحلیل فراوانی داده ها نشان داد که حدود ۸۳ درصد از منطقه در طبقه پوشش گیاهی تنک قرار دارد و واریانس بالای NDVI (حدود ۳۶٫۷۸ درصد) وجود ناهمگنی شدید فضایی را در سطح استان تایید می کند. مقادیر NDVI در محدوده ای بین ۰٫۰۷۶- تا ۰٫۶۲ متغیر بوده و این دامنه تغییرات نشان دهنده تفاوت زیاد شرایط زیست محیطی در مناطق مختلف استان است. نتیجه گیری:نتایج این پژوهش نشان داد که اگرچه پوشش گیاهی استان آذربایجان شرقی طی دو دهه اخیر روند افزایشی ملایمی را تجربه کرده است، اما این افزایش همراه با ناپایداری اکولوژیکی و ناهمگنی شدید فضایی بوده است.

کلیدواژه ها:

Ecological Change ، NDVI Modeling ، Geospatial Statistics ، GWR Approach ، Principal Components