اولویت بندی تخصیص آب کشاورزی در شرایط خشک سالی و کم آبی؛ مطالعه موردی: استان زنجان

هدف: رشد جمعیت و خشکسالی ها موجب بحران کم آبی در مناطق خشک و نیمه خشک شده است. تخصیص بهینه منابع آب در این مناطق از مهم ترین راهکارهای مدیریتی برای اولویت بندی مصرف آب در بخش های مختلف است. هدف این پژوهش، اولویت بندی تخصیص آب کشاورزی به زیربخش های آن در استان زنجان است.مواد و روش ها: معیارهای اصلی و فرعی و گزینه های تخصیص با نظر خبرگان تعیین و سپس گزینه ها با روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) الویت بندی شدند. پنج معیار اصلی شامل امنیت غذایی، پتانسیل اقتصادی، قابلیت های فنی و عملیاتی، پایداری منابع و محیط زیست، و حکمرانی و مزیت نسبی، و هرکدام شامل زیرمعیارهایی برای ارزیابی گزینه ها بودند. گزینه ها شامل زراعت، باغداری، دام پروری، پرورش طیور، آبزی پروری و گلخانه بودند.نتایج: نتایج نشان داد امنیت غذایی با وزن ۴۰/۰ مهم ترین معیار و بیانگر ضرورت تمرکز بر محصولات اساسی سبد غذایی مردم است. پتانسیل اقتصادی با وزن ۰۸/۰ در پایین ترین اولویت قرار گرفت. در مورد زیرمعیارها، در حوزه امنیت غذایی، دسترسی عادلانه به غذا و تاب آوری در برابر خشکسالی، هرکدام با وزن ۴۰/۰ بالاترین و ضریب خوداتکایی با وزن ۲۰/۰ پایین ترین اهمیت را داشتند. مقایسه گزینه ها نشان داد زراعت آبی با وزن ۲۵/۰ و بیشترین اولویت، نقش کلیدی در امنیت غذایی و اشتغال ایفا می کند. تحلیل حساسیت نشان داد زراعت آبی و پرورش طیور در رتبه های نخست اند و تنها با وزن دهی بسیار بالا به معیارهای فنی یا اقتصادی، گلخانه یا پرورش طیور جایگزین زراعت می شوند. نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان می دهد تخصیص آب کشاورزی استان زنجان نیازمند رویکردی جامع و چندبعدی است که در آن، تامین پایدار امنیت غذایی در اولویت قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

بهره وری آب ، تحلیل چندمعیاره ، توسعه پایدار منابع آب ، فرایند تحلیل سلسه مراتبی (AHP)