مقایسه روش های تعیین حجم رسوبات پشت سدهای اصلاحی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز رئین شیرآباد)

هدف: سدهای اصلاحی به عنوان یکی از راهکارهای موثر در کاهش فرسایش و کنترل رسوبات در حوزه های آبخیز مورد استفاده قرار می گیرند. برآورد دقیق حجم رسوبات انباشته شده پشت این سدها از اهمیت بالایی برخوردار است، چرا که اطلاعات دقیق در این زمینه می تواند به بهینه سازی طراحی و اجرای پروژه های آبخیزداری کمک کند. این پژوهش با هدف مقایسه دقت چهار روش مختلف شامل روش های هندسی، منشور، ذوزنقه ای و هرمی در تخمین حجم رسوبات پشت سدهای اصلاحی در حوزه آبخیز رئین شیرآباد شهرستان مانه و سملقان انجام شد. همچنین، اصلاح اریبی بر نتایج این روش ها اعمال گردید تا میزان دقت تخمین ها بهبود یابد.مواد و روش ها: برای انجام این مطالعه، ابتدا داده های میدانی مربوط به حجم رسوبات انباشته شده پشت سدهای اصلاحی از طریق نقشه برداری دقیق و اندازه گیری های مستقیم جمع آوری گردید. سپس، چهار روش هندسی، منشور، ذوزنقه ای و هرمی برای برآورد حجم رسوبات مورد استفاده قرار گرفت. به منظور ارزیابی دقت هر یک از این روش ها، معیارهای آماری از جمله ضریب همبستگی (R²)، ریشه میانگین مربعات خطا نرمال شده (NRMSE) و میانگین خطای اریب (MBE) محاسبه شد. علاوه بر این، اصلاح اریبی بر داده های حاصل از این روش ها اعمال شد تا تاثیر آن در بهبود دقت نتایج بررسی شود.نتایج: نتایج این تحقیق نشان داد که روش های هندسی و منشور دارای دقت بیشتری در تخمین حجم رسوبات در مقایسه با روش های ذوزنقه ای و هرمی هستند. پیش از اعمال اصلاح اریبی، مقدار NRMSE برای روش منشور برابر با ۳۰/۰ و برای روش هندسی ۳۱/۰ بود، که نسبت به روش های ذوزنقه ای و هرمی مقدار کمتری داشت. همچنین، مقدار MBE در روش منشور نشان دهنده کمترین میزان خطای تخمین بود. پس از اعمال اصلاح اریبی، مقادیر خطای روش هندسی و منشور تقریبا ۲۵% کاهش داشته اند و مقدار NRMSE هر چهار روش حدود ۲۹/۰ شده و میزان دقت برآوردها به طور چشمگیری بهبود پیدا کرد. مقادیر MBE نیز به صفر نزدیک شدند که نشان دهنده کاهش خطای تخمین و افزایش دقت محاسبات بود. نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که انتخاب روش مناسب برای برآورد حجم رسوبات پشت سدهای اصلاحی تاثیر قابل توجهی در دقت نتایج دارد. روش های هندسی و منشور به عنوان دقیق ترین روش ها در این مطالعه شناخته شدند، به ویژه پس از اعمال اصلاح اریبی که موجب کاهش چشمگیر خطا شد. یافته های این پژوهش می تواند در بهینه سازی روش های برآورد حجم رسوبات و بهبود مدیریت پروژه های آبخیزداری و حفاظت از منابع آب و خاک موثر باشد. پیشنهاد می شود که در تحقیقات آینده، از روش های پیشرفته تری مانند مدل سازی رقومی زمین و سنجش از دور برای ارزیابی دقیق تر حجم رسوبات پشت سدهای اصلاحی استفاده شود.

کلیدواژه ها:

حجم رسوب ، سد اصلاحی ، آبخیزداری ، اصلاح اریبی